Anoreksiya Nervoza Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Süreci

Yemek, kilo ve dış görünüşle ilgili düşünceler bazı kişilerde günlük yaşamın büyük bölümünü kaplayabilir. Öğünleri giderek azaltmak, yemek yedikten sonra yoğun suçluluk duymak veya kilo kaybetmesine rağmen yeterince zayıf olmadığını düşünmek zamanla bir çeşit yeme bozukluğu olan anoreksiya nervozaya dönüşebilir.

Anoreksiya, yalnızca dış görünüşe bakılarak anlaşılabilecek bir durum değildir. Kişi yaşadığı değişikliklerin sağlığını ne ölçüde etkilediğini fark etmeyebilir. Bu nedenle beslenme alışkanlıkları ve fiziksel yakınmalardaki değişiklikleri erken dönemde değerlendirmek önemlidir.

Öne Çıkanlar

• Anoreksiya nervoza fiziksel ve ruhsal sağlığı birlikte etkileyen ciddi bir yeme bozukluğudur.
• Belirtiler, yeme alışkanlıklarının yanı sıra düşüncelerde, duygularda ve günlük davranışlarda da görülebilir.
• Yeme bozukluğunun ciddiyeti yalnızca kiloya veya dış görünüşe göre belirlenmez.
• Kilo kaybının hızı, beslenme durumu ve bedensel belirtiler değerlendirmede önem taşır.
• Anoreksiya tedavisi, tıbbi takip, beslenme desteği ve psikoterapinin birlikte planlanmasını gerektirir.
• Tedaviye başlamak için kişinin çok zayıflamasını veya sorunu bütünüyle kabul etmesini beklemek gerekmez.

Anoreksiya Nervoza Nedir?

Anoreksiya nervoza, kişinin ihtiyaç duyduğundan daha az beslenmesine ve yaşına, gelişimine ve sağlık durumuna göre belirgin düşük vücut ağırlığına ulaşmasına neden olabilen bir yeme bozukluğudur. Yoğun kilo alma korkusu veya kilo alımını engelleyen davranışlar, hastalığın temel özellikleri arasında yer alır. Kişinin kendisini değerlendirmesinde kilosu ve beden biçimi gereğinden fazla önem kazanabilir.

“Anoreksiya nedir?” diye sorulduğunda ilk önce iştahsızlık akla gelse de anoreksiya nervoza yalnızca iştah kaybı değildir. Kişi açlık hissetmesine rağmen yemek yemekten kaygı duyabilir. Beslenmeyi kısıtlamaya aşırı egzersiz, bazı kişilerde ise kendini kusturma gibi davranışlar eşlik edebilir.

Diğer yeme bozuklukları gibi anoreksiya da kişinin kendi isteğiyle seçtiği bir durum değildir. Ona yemek yedirmeye çalışmak hastalığa eşlik eden korkuları ve düşünceleri ortadan kaldırmaz. İyileşme için hem beslenmenin hem de ruhsal ve fiziksel sağlığın birlikte ele alınması gerekir.

Anoreksiya Belirtileri Nelerdir?

Anoreksiya nervoza belirtileri yeme davranışlarında değişiklik, kilo hakkında yoğun düşünceler ve yetersiz beslenmeye bağlı fiziksel yakınmalarla ortaya çıkabilir. Belirtilerin tümü herkeste görülmez. Bazı değişiklikler kişi tarafından gizlenebilir veya başlangıçta çevresi tarafından fark edilmeyebilir.

Yeme ve Davranışla İlgili Belirtiler

Başlıca davranışsal belirtiler aşağıdaki gibidir:

• Öğün atlama veya yiyecek miktarını giderek azaltma,
• Kilo aldıracağını düşündüğü besinlerden kaçınma,
• Yemek saatleri ve yiyeceklerle ilgili katı kurallar oluşturma,
• Başkalarıyla birlikte yemek yemekten uzaklaşma,
• Kaloriler ve yiyeceklerin içeriğiyle sürekli ilgilenme,
• Sık tartılma veya bedenini tekrar tekrar kontrol etme,
• Yorgunluk ya da rahatsızlığa rağmen egzersizi sürdürme,
• Bazı kişilerde kendini kusturma veya ilaçları kilo kontrolü amacıyla kötüye kullanma.

Bu davranışlar zamanla sosyal yaşamı da etkileyebilir. Örneğin kişi, yemek yenileceğini düşündüğü bir aile buluşmasına katılmak istemeyebilir.

Düşünce ve Duygularla İlgili Belirtiler

Anoreksiya nervozada yemek ve kilo hakkındaki düşünceler yoğun kaygıya neden olabilir. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Kilo almaktan yoğun biçimde korkma,
• Düşük kiloda olmasına rağmen kendisini kilolu hissetme,
• Yemek yedikten sonra suçluluk veya huzursuzluk yaşama,
• Kendi değerini büyük ölçüde kilosuna ve görünüşüne bağlama,
• Kilo kaybının veya yetersiz beslenmenin ciddiyetini fark etmekte zorlanma,
• Sinirlilik ve sosyal ilişkilerden uzaklaşma.

Kişinin sağlık risklerini küçümsemesi, her zaman bilinçli bir reddetme olarak değerlendirilmemelidir. Hastalığın ve yetersiz beslenmenin etkileri, yaşanan sorunu değerlendirmeyi zorlaştırabilir.

Fiziksel Belirtiler

Yetersiz beslenmeye bağlı olarak görülebilen başlıca fiziksel belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Belirgin kilo kaybı veya çocuklarda beklenen kilo artışının olmaması,
• Halsizlik ve çabuk yorulma,
• Baş dönmesi veya bayılma,
• Sürekli üşüme,
• Kabızlık, karın ağrısı veya şişkinlik,
• Saç dökülmesi ve cilt kuruluğu,
• Adet düzensizliği veya adetlerin kesilmesi,
• Kalp atışlarında yavaşlama ve düşük tansiyon.

Çocuk ve ergenlerde büyümenin yavaşlaması veya ergenlik gelişiminin gecikmesi de görülebilir. Adetlerin devam etmesi ya da kişinin belirgin biçimde zayıf görünmemesi, beslenmeyle ilgili bir sorun bulunmadığını göstermez.

Anoreksiya Neden Gelişebilir?

Anoreksiyanın kesin nedeni günümüzde tam olarak bilinmemektedir. Genetik, biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Ailede yeme bozukluğu bulunması yatkınlığı artırabilir ancak hastalık tek bir gene bağlanamaz.

Gelişiminde rol oynayabilecek başlıca etkenler aşağıdaki gibidir:

• Ailede yeme bozukluğu öyküsü,
• Mükemmeliyetçilik ve kendini aşırı eleştirme,
• Kişinin kendi değerini dış görünüşüne bağlaması,
• Kilo veya beden biçimi nedeniyle alay edilmesi,
• Zayıflığı başarı ve kabul görmeyle ilişkilendiren çevresel baskılar,
• Travmatik yaşantılar ve stresli yaşam değişiklikleri.

Sosyal medyada yapılan yorumlar veya çevreden dış görünüşle ilgili söylenen sözler bazı kişilerin fiziklerinden memnun olmamasına neden olabilir. Ancak anoreksiyayı yalnızca medyanın etkisiyle açıklamak doğru değildir. Aynı baskılarla karşılaşan herkes yeme bozukluğu geliştirmez. Aileyi veya kişiyi suçlamak yerine, hastalığın sürmesine katkıda bulunan etkenlerin anlaşılması önemlidir.

Beden Algısı Anoreksiyada Nasıl Etkilenebilir?

Beden algısı kişinin bedenini nasıl gördüğünü ve görünüşü hakkında nasıl düşündüğünü ifade eder. Anoreksiyada kişi düşük kiloda olsa bile bedeninin bazı bölgelerini büyük bulabilir. Kilosundaki küçük bir değişikliği de yoğun kaygıyla karşılayabilir.

Sorun yalnızca aynada görülen görüntü değildir. Kişi, kendisini başarılı veya değerli hissetmesini kilosunu kontrol edebilmesine bağlayabilir. Bu nedenle dış görünüşü hakkında verilen güvenceler her zaman rahatlatıcı olmaz.

Bazı kişilerde özgüven eksikliği ve kendini sert biçimde eleştirme de bu sürece eşlik edebilir. Psikolojik destek sırasında kişinin kendisini yalnızca kilosu üzerinden değerlendirmesini azaltmak ve bedenine ilişkin düşüncelerini ele almak amaçlanabilir.

Anoreksiya Yalnızca Düşük Kilo ile mi Anlaşılır?

Anoreksiya nervozanın tanı ölçütleri arasında belirgin düşük vücut ağırlığı bulunur. Bununla birlikte kişi önemli ölçüde kilo kaybetmesine rağmen ağırlığı düşük kabul edilen aralıkta olmayabilir. Diğer anoreksiya özelliklerinin bulunduğu ancak kişinin hala ortalama veya ortalamanın üzerinde kilosu olması atipik anoreksiya nervoza olarak değerlendirilir.

Atipik anoreksiya, daha hafif veya daha az önemli bir sorun anlamına gelmez. Yetersiz beslenme ve hızlı kilo kaybı, farklı vücut ağırlıklarında da ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle değerlendirmede mevcut kilonun yanında kilo değişimi, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel sağlık da dikkate alınır.

Anoreksiya Kimlerde Görülebilir?

Anoreksiya her yaştan ve cinsiyetten kişide görülebilir. Sıklıkla ergenlik döneminde başlasa da yalnızca genç kadınları etkileyen bir hastalık değildir. Erkeklerde ve yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Kilo ve görünüşün sık değerlendirildiği spor veya meslek alanları bazı kişilerde baskıyı artırabilir. Ancak kişinin yaptığı iş, yaşı veya görünüşü tek başına riskin bulunup bulunmadığını belirlemez. Beslenmedeki değişiklikler her kişide ciddiye alınmalıdır.

Anoreksiya Fiziksel Sağlığı Nasıl Etkileyebilir?

Vücut yeterli enerji ve besin ögesi alamadığında organların çalışması etkilenebilir. Uzun süren yetersiz beslenme, kas kaybına, kansızlığa ve kemik yoğunluğunda azalmaya neden olabilir. Hormon üretimindeki değişiklikler de adet düzenini, cinsel sağlığı ve büyümeyi etkileyebilir.

Sıvı kaybı ve elektrolit dengesizlikleri, özellikle kalp ritmi açısından risk oluşturabilir. İleri durumlarda kalp, böbrek ve diğer organlarda ciddi sorunlar gelişebilir. Dikkati toplamakta ve karar vermekte zorlanma da görülebilir. Bu nedenle tedavi yalnızca kilo değişimini değil, organların işlevlerini ve genel sağlık durumunu da takip etmeyi gerektirir.

Anoreksiya ile Bulimia Nervoza Arasındaki Fark Nedir?

Anoreksiya nervozada besin alımının kısıtlanması ve belirgin düşük vücut ağırlığı temel özellikler arasındadır. Bulimia nervoza ise tekrarlayan tıkınırcasına yeme dönemleri ve ardından kilo alımını önlemeye yönelik davranışlarla kendisini gösterir.

Ancak kendini kusturma veya tıkınırcasına yeme yalnızca bulimiyada görülmez. Anoreksiyanın bazı türlerinde de bu davranışlar bulunabilir. Dolayısıyla iki durum tek bir davranışa bakılarak ayırt edilmez; beslenme düzeni, kilo seyri ve diğer belirtiler birlikte değerlendirilir.

Anoreksiya Nasıl Değerlendirilir?

Anoreksiya değerlendirmesinde beslenme alışkanlıkları, kilo değişimi, egzersiz davranışları ve kilo almaya ilişkin düşünceler ele alınır. Psikiyatrik değerlendirmeye fiziksel muayene eşlik eder. Çocuk ve ergenlerde büyüme ve gelişme de incelenir.

Hekim, kalp atım hızını, tansiyonu ve genel sağlık durumunu kontrol edebilir. Gerektiğinde kan sayımı, elektrolitler, böbrek ve karaciğer işlevleri değerlendirilir. Kalbin elektriksel çalışmasını incelemek için elektrokardiyografi (EKG) istenebilir. Tek bir tahlil anoreksiya tanısını koymaz; sonuçlar görüşme ve muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Anoreksiya Nasıl Tedavi Edilir?

Anoreksiya tedavisi genellikle psikolojik, tıbbi ve beslenme boyutlarını bir arada ele alan multidisipliner bir yaklaşımla yürütülür. Hafif vakalarda ayaktan tedavi süreçleri uygulanabilirken fiziksel komplikasyonların belirgin olduğu durumlarda yatarak tedavi gerekebilir. Beslenme rehabilitasyonu tedavinin temel bileşenlerinden birini oluşturur.

Psikoterapi, anoreksiya tedavisinde merkezi bir rol üstlenebilir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi, bireyin yiyecek ve beden ile ilgili işlevsel olmayan düşünce kalıplarını fark etmesine ve dönüştürmesine katkı sağlayabilir. Aile temelli yaklaşımlar da özellikle genç bireylerle çalışmalarda sıklıkla tercih edilebilir.

Anoreksiyada Psikolojik Destek Nasıl Yardımcı Olabilir?

Psikolojik destek, yemek yeme ve kilo alma düşüncesinin yarattığı kaygıyı ele almaya yardımcı olabilir. Görüşmelerde katı beslenme kuralları, suçluluk duygusu, bedenle ilgili düşünceler ve sosyal yaşamdan uzaklaşma üzerinde çalışılabilir.

Bireysel terapi sırasında kişinin zorlandığı durumlar belirlenerek günlük yaşamda uygulayabileceği adımlar planlanabilir. Örneğin başkalarıyla yemek yemekten kaçınan bir kişinin bu durumla başa çıkması, beslenme ve tıbbi takip planıyla birlikte ele alınabilir.

Kişinin tedavi konusunda kararsız olması veya değişimden korkması da görüşmelerde konuşulabilir. İyileşme, yalnızca ağırlığın değişmesiyle değerlendirilmez; yeterli beslenmenin sürdürülmesi ve yemekle ilgili korkuların azalması da önem taşır.

Yemek, kilo veya bedeninizle ilgili düşünceler günlük yaşamınızda fazla yer kaplıyorsa bunları konuşmak için Terappin’deki uzman diyetisyen ve psikologları inceleyebilir, randevu oluşturarak randevunuza istediğiniz yerden online katılabilirsiniz.

Sonuç

Anoreksiya nervoza, beslenme alışkanlıklarının yanı sıra fiziksel ve ruhsal sağlığı da etkileyen ciddi bir yeme bozukluğudur. Uygun tedaviyle iyileşme mümkündür. Beslenmedeki değişiklikleri erken fark etmek, tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemek ve psikolojik desteği tedaviye dahil etmek iyileşmeye katkı sağlayabilir.