Duygusal Açlık Nedir? Fiziksel Açlıkla Arasındaki Farklar

Duygusal ve fiziksel açlık arasındaki farkı anlamak her zaman kolay olmayabilir; özellikle de duygularınızla başa çıkmak için sık sık yemeye yöneliyorsanız. Yeme isteğinizin nedenini anlamak için "Gerçekten aç mıyım yoksa sadece şu an hissettiklerimi unutmak mı istiyorum?" sorusunu kendinize sorabilirsiniz. Yanıtınız, yeme isteğinin hangi ihtiyaçla ilişkili olduğunu fark etmenize yardımcı olabilir.

Aç olmadığınız hâlde yemek istiyor veya stresli olduğunuzda kendinizi sık sık yiyeceklere yönelirken mi buluyorsunuz? Duygusal açlıkla fiziksel açlığı ayırt etmenize yardımcı olabilecek bazı farkları, duygusal yemenin nedenlerini ve hangi durumlarda uzman desteğine başvurabileceğinizi yazının devamında bulabilirsiniz.

Duygusal Açlık Nedir?

Duygusal açlık kişinin yaşadığı duyguların etkisiyle yemek yeme isteği duymasıdır. Üzüntü, kaygı, yalnızlık veya can sıkıntısı hisseden kişi rahatlamak, dikkatini yaşadığı sıkıntıdan uzaklaştırmak için yemeğe yönelebilir.

Zaman zaman duyguların etkisiyle yemek yemeniz tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmez. Buna karşın sizin için yemek, zorlayıcı duygularla başa çıkmanın başlıca yolu hâline geliyorsa yeme alışkanlıklarınız ve genel sağlığınız olumsuz etkilenebilir. Yemek yedikten sonra bir süre rahatlasanız da sizi üzen veya kaygılandıran durum devam edebilir. Bu da benzer duyguları yaşadığınızda yeniden yemeğe yönelmenize, zamanla tıkınırcasına yeme bozukluğu (TYB) gibi çeşitli yeme bozuklukları görülmesine yol açabilir.

Duygusal Açlık Neden Olur?

Duygusal açlığın ortaya çıkmasında kişinin duygularıyla başa çıkma biçimi, öğrenilmiş yeme alışkanlıkları ve beslenmeyle ilgili koyduğu kurallar etkili olabilir. Modern dünyada yiyeceklere nispeten daha kolay ulaşılması ve içinde bulunulan sosyal ortam da duygusal yeme davranışı üzerinde belirleyici olabilir. İş stresi, maddi kaygılar, sağlık sorunları ve ilişkilerde yaşanan zorluklar duygusal açlığı tetikleyebilir.

Yemek yemek böyle zamanlarda geçici bir rahatlama sağlıyorsa zamanla duygularla yemek arasında bir bağ kurulabilir. Örneğin üzüldüğünüzde sevdiğiniz bir yiyeceği yemek sizi o an için rahatlatıyorsa benzer bir durumda tekrar aynı yiyeceği yemek isteyebilirsiniz. Aynı davranış tekrarlandıkça yemek yemek duygularınız karşısında farkında olmadan başvurduğunuz bir çeşit savunma mekanizması hâline gelebilir.

Beslenmeyle ilgili konulan katı kurallar da süreçte rol oynayabilir. Beden dismorfik bozukluğu veya anoreksiya nervoza gibi sağlık sorunları kişinin bedeni hakkında aşırı kaygı duymasına ve zamanla kendisine katı kurallar koymasına neden olabilir. Örneğin "Bir daha hiç çikolata yemeyeceğim." gibi bir kural koyduktan sonra küçük bir kaçamakla bu kuralı kendince çiğneyen kişi duyduğu üzüntü ve pişmanlıkla daha fazla yemeye yönelebilir.

Anksiyete, depresyon gibi psikolojik sağlık sorunları da iştahı ve yeme alışkanlıklarını etkileyebilir. Bazı kişilerde iştah azalırken bazılarında yemek yeme isteği artabilir. Kişi, yaşadığı sıkıntıyı hafifletmek için yiyeceklere yönelebilir. Bununla birlikte duygusal yeme davranışının bulunması her zaman kişinin depresyonda olduğu anlamına gelmez. Duygusal yeme davranışının kaynağının belirlenebilmesi için uzman desteği alınması faydalı olabilir.

Duygusal Açlık Belirtileri Nelerdir?

Stresli, üzgün veya sıkılmış olduğunuzda rahatlamak için sık sık yemeğe yönelmeniz duygusal açlık belirtisi olabilir. Yeme isteğinizin nasıl ortaya çıktığı, yemek sırasında ve sonrasında neler hissettiğiniz belirtileri fark etmenize yardımcı olabilir. Başlıca duygusal açlık belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Aniden gelen yoğun yeme isteği: Yaşadığınız bir olayın ardından hemen bir şeyler yemek isteyebilirsiniz. Örneğin canınızı sıkan bir konuşma sonrasında kendinizi yiyecek ararken bulabilirsiniz.
• Belirli yiyeceklere yönelme: Çikolata, cips veya sevdiğiniz başka bir yiyeceğin sizi rahatlatacağını düşünebilirsiniz.
• Tüketilen besin miktarını fark etmeme: Dikkatiniz yaşadığınız sıkıntıdayken düşünmeden atıştırmaya başlayabilir, ne yediğinize veya ne kadar yediğinize yeterince dikkat etmeyebilirsiniz.
• Doyduktan sonra yeme isteğinin sürmesi: Yemek yemiş olmanıza rağmen beklediğiniz rahatlamayı bulamayabilir, sizi daha iyi hissettirecek başka bir yiyecek arayabilirsiniz.

Kişinin kendi başına "Duygusal açlık nasıl anlaşılır?" sorusuna net yanıt vermesi veya açlık döngüsünü fark etmesi her zaman kolay olmayabilir. Gerekli durumlarda bir uzmanla görüşülmesi, bireysel terapi desteği alınması faydalı olabilir.

Duygusal Açlık mı Fiziksel Açlık mı?

Duygusal açlık ve fiziksel açlık arasındaki farkları anlayabilmek için öncelikle ne zaman acıktığınıza, bedeninizde neler hissettiğinize ve hangi duygularla yemeğe yöneldiğinize bakmanız gerekir. Yaşadığınız açlığın türünü anlamanıza yardımcı olabilecek 5 fark aşağıda ele alınmıştır.

1. Fiziksel Açlık Öğün Saati Yaklaştıkça, Duygusal Açlık Her An Gelebilir

Fiziksel olarak acıktığınızda vücudunuz size enerjiye ihtiyacı olduğunu genellikle yavaş yavaş anlatır. Mideniz guruldayabilir, başınız dönebilir, kendinizi halsiz hissedebilirsiniz. Duygusal açlıkta ise yeme isteği bazen bir anda gelen "Hemen bir şey yemeliyim." hissiyle ortaya çıkar.

Örneğin, birkaç dakika önce yemekle ilgili herhangi bir şey düşünmüyorken canınızı sıkan bir haberin ardından kendinizi buzdolabının önünde bulabilirsiniz. Böyle zamanlarda yemek yiyerek yaşadığınız sıkıntıyı hafifletmek isteyebilirsiniz. Yine de açlığın bir anda yoğunlaşması sadece yaşadığınız duygularla ilgili olmayabilir. Yoğunluktan yemek yemeye dahi fırsat bulamadığınız bazı günlerde bir anda fiziksel açlığın etkisiyle güçlü bir yeme isteği hissedebilirsiniz.

2. Duygusal Açlıkta Belirli Yiyecekler Ön Plandadır

Fiziksel olarak acıktığınızda sevdiğiniz farklı yemekler size cazip gelebilir. Bir kase çorba, bir tabak nohut, ıspanak veya evde hazırladığınız başka bir yemek açlığınızı gidermeniz için yeterlidir. Duygusal açlık ise genelde belirli yiyeceklere odaklanır. Bazen aklınızda sadece tek bir yiyecek vardır. Canınız çikolata, dondurma veya cips isteyebilir, onu yediğinizde kendinizi daha iyi hissedeceğinizi düşünebilirsiniz. Bazen de elinizin altında ne varsa ona yönelirsiniz. Burada önemli olan aslında o yiyecekten ne beklediğinizdir. Fiziksel açlıkta tükettiğiniz gıdanın sizi doyurmasını, duygusal yeme durumunda ise sizi rahatlatmasını beklersiniz.

3. Yemek Yerken Dikkatinizin Başka Yerde Olması

Duygusal yemede bazen ne yediğinize veya ne kadar yediğinize dikkat etmeden atıştırabilirsiniz. Örneğin canınızı sıkan bir olayı düşünürken eliniz sürekli cips paketine gidebilir. Aklınız yaşadığınız olaydayken paketin ne zaman bittiğini fark etmeyebilirsiniz. Böyle anlarda yemek, sıkıntılı düşüncelerden bir süre uzaklaşmanın yolu hâline gelebilir.

4. Yemekten Sonra Doygunluk mu Suçluluk mu Hissediyorsunuz?

Fiziksel açlığınızı giderdiğinizde açlık hissiniz azalır, kendinizi doymuş hissedersiniz. Duygusal yemede ise bazen doymuş olsanız bile aradığınız rahatlama her zaman gelmeyebilir. "Bir şey daha yesem daha iyi olacağım." düşüncesiyle mutfağa tekrar dönebilir veya sizi daha iyi hissettireceğini düşündüğünüz başka bir yiyecek arayabilirsiniz.

Duygusal açlık durumunda yemek sonrasında pişmanlık veya suçluluk hissedilmesi de yaygın bir durumdur. Fakat bu hisler sadece duygusal açlık yaşayan kişilerde görülmez. Örneğin diyet yaparken kendinize koyduğunuz kuralların dışına çıktığınızı düşündüğünüzde de suçluluk duyabilirsiniz.

5. Duygusal Açlık Yaşadığınız Olaylarla Tetiklenebilir

Fiziksel açlık en son ne zaman yemek yediğinizle bağlantılıdır. Kahvaltıdan bir süre sonra yeniden acıkmanız bunun günlük yaşamdaki örneklerinden biridir. Ancak bedeninizin yemek istemek için beklediği sabit bir saat yoktur, alışık olduğunuz öğün saatinden önce de acıkabilirsiniz.

Duygusal açlıkta ise bazen sizi mutfağa götüren gün içinde yaşadıklarınızdır. Stresli bir toplantıdan çıktığınızda, canınızı sıkan bir haber aldığınızda veya akşam yalnız hissettiğinizde yemek isteyebilirsiniz.

Fiziksel Açlık ve Duygusal Açlık Arasındaki Farklar

• Başlangıç: Fiziksel açlık yavaş yavaş ortaya çıkar; duygusal açlık aniden gelir.
• Yiyecek tercihi: Fiziksel açlıkta sevilen farklı yemekler cazip gelebilir; duygusal açlıkta size sadece belirli bir yiyeceğin iyi geleceğini düşünebilirsiniz.
• Öne çıkan işaretler: Fiziksel açlıkta midede kazınma, guruldama, halsizlik gibi işaretler görülebilir; duygusal açlıkta rahatlama veya teselli bulma isteği öne çıkabilir.
• Yemek sonrası: Fiziksel açlıkta yemekle birlikte açlık hissi azalır; duygusal açlıkta yemek yenmesine rağmen tatmin olmama ve başka bir yiyecek arama isteği sürebilir.
• Eşlik eden durumlar: Fiziksel açlıkta titreme, baş dönmesi, halsizlik, enerji düşüklüğü, midede boşluk hissi veya ruh hâlinde değişiklik görülebilir; duygusal açlıkta düşünmeden veya dikkati başka yerdeyken yeme, yalnız yeme, yiyecek el altında olduğu için yeme görülebilir. Sıkılma, yalnızlık, stres veya üzüntüden uzaklaşmak için yemek yenebilir.

Uzman Notu: Duygusal açlık değerlendirilirken yeme isteğinin hangi duyguların ardından ortaya çıktığı, ne sıklıkta tekrarlandığı ve kişinin yeme davranışı üzerindeki kontrolünü nasıl etkilediği önemlidir. Zaman zaman stresli veya üzgün olduğunuzda sevdiğiniz bir yiyeceği tüketmek istemeniz her zaman bir yeme bozukluğunuz olduğu anlamına gelmez. Bununla beraber zorlayıcı duygularla başa çıkmanın temel yollarından birisinin yemek olduğunu düşünüyorsanız bir uzmandan destek alabilirsiniz.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Duygusal yeme davranışının günlük yaşamınızı veya yemekle ilişkinizi olumsuz etkilediğini düşünüyorsanız profesyonel destek alabilirsiniz. Aşağıdaki durumlarda uzman desteği almanız faydalı olabilir:

• Stres, üzüntü, yalnızlık veya kaygı yaşadığınızda sık sık yemeye yöneliyorsanız,
• Aç olmadığınız hâlde yemek yeme isteğinizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız,
• Yemeye başladıktan sonra durmakta veya ne kadar yediğinizi kontrol etmekte zorluk yaşıyorsanız,
• Duygularınızla başa çıkabilmek için başvurduğunuz temel yöntemlerden biri yemek yemek hâline geldiyse,
• Yeme davranışı sosyal yaşamınızı, günlük düzeninizi veya genel sağlığınızı etkilemeye başladıysa,
• Tıkınırcasına yeme bozukluğu, uzun süre aç kalma veya yediklerinizi telafi etmeye çalışma gibi başka yeme bozuklukları da görülüyorsa uzman desteğine başvurabilirsiniz.

Sonuç

Duygusal açlık, fiziksel olarak aç olmasanız da yaşadığınız duyguların etkisiyle yemeğe yönelmenizdir. Yeme isteğinin aniden ortaya çıkması, belirli yiyeceklere yönelme, doyduktan sonra yemeye devam etme veya yemek sonrasında suçluluk hissetme duygusal açlığı fark etmenize yardımcı olabilecek işaretler arasındadır.

Duygularınızın yeme alışkanlıklarınızı nasıl etkilediğini anlamak için Terappin'deki uzman psikologların çalışma alanlarını inceleyebilirsiniz. Duygusal yeme davranışıyla başa çıkma konusunda ihtiyaçlarınıza uygun uzman psikolog desteği için randevu oluşturabilir ve seansınıza dilediğiniz yerden online katılabilirsiniz.