İnsülin Direnci, PKOS ve Ödem Arasındaki İlişki Nedir?

Polikistik over sendromu, güncel adıyla Poliendokrin metabolik yumurtalık sendromu (PMOS), çoğu zaman adet düzensizliği, infertilite (kısırlık), hirsutizm, akne ve obezite gibi belirtilerle kendisini gösteren, üreme çağındaki pek çok kadını etkileyen yaygın bir endokrin sistem rahatsızlığıdır.

PCOS gelişiminde insülin direncinin önemli bir rol oynadığı bilinir. Hücreler insüline yeterince yanıt vermediğinde vücut bunu karşılamak için daha fazla insülin üretebilir. İnsülin düzeyinin yükselmesi ise yumurtalıkların daha fazla androjen üretmesine yol açabilir. Ayrıca yüksek insülin seviyesi androjenleri kanda bağlayarak serbest miktarını sınırlayan SHBG adlı proteinin düzeyini de azaltabilir. Böylece androjenlerin vücuttaki etkisi artabilir; adet düzensizliği, tüylenme ve akne gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

İnsülin, vücudun sıvı dengesinde de rol oynar. Böbreklerden sodyum atılımını azaltarak sodyumun ve beraberinde suyun vücutta tutulmasına neden olabilir. Fakat ödemi sadece insülin direnci veya PCOS ile açıklamak zordur. İnsülin direnci, ödem ve PCOS birbiriyle yakından ilişkili olsa da ödemin ortaya çıkmasında beslenme alışkanlıkları, kullanılan ilaçlar veya farklı sağlık sorunları da etkili olabilir.

Sabahları yüzünüzde şişlik mi fark ediyorsunuz? Gün içinde sık sık tatlı yemek istiyor, adet düzensizliği yaşıyor veya kilo vermekte zorlanıyor musunuz? İnsülin direnci ve PCOS'un vücudu nasıl etkileyebileceğini, ödemin olası nedenlerini ve beslenmede nelere dikkat edebileceğinizi sizin için açıklamaya çalıştık.

İnsülin Direnci ve PKOS Her Zaman Birlikte mi Görülür?

İnsülin direnci ve PKOS sıklıkla birbirleri ile birlikte anılsa da her zaman birlikte görülmeyebilir. PKOS olan kişilerde insülin direncine sık rastlandığı doğrudur. Hatta bazı çalışmalar bu oranın oldukça yüksek olduğunu da göstermektedir.

Bilimsel Bilgi Notu: Yapılan bazı çalışmalar polikistik over sendromu bulunan kadınların yaklaşık %50-70'inde insülin direncine rastlandığını gösterir.

Buna karşın insülin direnci, PKOS olan herkeste görülmez. PKOS'un gelişiminde insülinin yanı sıra genetik özellikler ve yumurtlamayı düzenleyen hormonal süreçler de rol oynayabilir. Bu nedenle PKOS tanısı almış olmanız mutlaka insülin direnciniz olduğu anlamına gelmez. İnsülin direncinizin bulunması da tek başına PKOS tanısı koymak için yeterli değildir.

İnsülin Direnci Kilo Vermeyi Zorlaştırır mı?

İnsülin direnci kilo vermeyi çeşitli mekanizmalar yoluyla zorlaştırabilir ancak bu durum insülin direnciniz olduğunda kilo veremeyeceğiniz anlamına gelmez. Sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli egzersiz yapma gibi alışkanlıklar sayesinde kilo vermek mümkündür. Bu nedenle "Benim nasılsa insülin direncim var, kilo veremem." diye düşünerek herhangi bir adım atmamak doğru değildir.

İnsülin, vücudun enerjiyi nasıl kullandığını ve depoladığını düzenlemekle görevli hormonlardan bir tanesidir. İnsülin seviyesinin yüksek olması yağ dokusundan yağ asitlerinin serbest bırakılmasını baskılayabilir ve daha fazla yağ depolanmasına neden olabilir. İnsülin direnciyle birlikte görülen kan şekeri seviyesindeki dalgalanmalar da iştah artışına yol açarak kilo verme sürecini zorlaştırabilir. Bununla beraber buradan insülin direnci olanların kilo veremeyeceği anlamı çıkarılmamalıdır. Sağlıklı beslenme planı oluşturan, bunu fiziksel aktivite ile destekleyebilen ve altta yatan başka bir sağlık sorunu bulunmayan hemen hemen herkesin kilo vermesi mümkündür.

Üstelik insülin direnci ile kilo arasındaki ilişki karşılıklıdır. Özellikle karın bölgesinde yağlanma olan kişilerde insülin direncine daha fazla rastlandığını gösteren pek çok çalışma mevcuttur. Bu nedenle sağlıklı ve dengeli bir beslenme planı oluşturmak, fiziksel aktivite düzeyini artırmak ve yeterli uyumak kilo verme sürecinde destekleyici olabilir. Fazla kilonuz varsa uzman bir diyetisyen ile birlikte ulaşılabilir hedefler belirleyebilirsiniz. Başlangıçta küçük görünen bir kilo kaybı bile metabolik sağlığınız açısından fayda sağlayabilir.

Bazı zamanlarda tartıdaki her artış gerçek kilo alımını göstermeyebilir. İnsülin böbreklerden sodyum atılımını azaltabildiği için vücutta sodyumla birlikte su tutulmasına neden olabilir. Neticesinde ödeme bağlı vücutta şişlik oluşabilir. Ancak ödemin pek çok farklı sebebi vardır. Özellikle belirgin veya sürekli ödem varsa kullanılan ilaçlar, fazla tuz tüketimi ve böbrek, kalp veya karaciğerle ilişkili sorunlar gibi diğer olası nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.

İnsülin Direnci ve PKOS Tanısı Nasıl Konur?

İnsülin direnci ve PKOS çoğu zaman birlikte görülebilen ancak farklı sağlık sorunlarıdır. Bu nedenle tanı sürecinin ayrı ayrı ele alınması gerekir. Aslında hem insülin direncini hem de PKOS'u tek bir test yaparak teşhis etmek zordur. Bunun başlıca nedeni her iki sağlık sorununu da gösteren spesifik bir tanı yöntemi bulunmamasıdır. İnsülin direnci tanısında doktorlar tıbbi öykünüzü ve fizik muayene bulgularınızı değerlendirdikten sonra kan şekeri metabolizmanız hakkında bilgi edinmek için açlık kan şekeri, HbA1c veya oral glukoz tolerans testi gibi tetkiklerden yararlanabilir. HOMA-IR gibi hesaplamalar da kullanılabilir.

PKOS tanısında ise adet düzeni, yumurtlama sorunları ve androjen fazlalığını düşündüren belirtiler dikkate alınır. Yumurtalık kisti, çikolata kisti gibi diğer olası nedenler dışlandıktan sonra ovulasyon düzensizliği, klinik veya kan testleriyle belirlenen androjen yüksekliği ve ultrasonda polikistik over görünümü bulunması gibi faktörler uzmanlara PKOS'u düşündürebilir.

PKOS ve insülin direnci çoğu kadında bir arada görüldüğü için uzman doktorlar PKOS tanısının ardından tedavi sürecini planlayabilmek adına kişiyi insülin direnci açısından da değerlendirebilir.

Belirtilere Göre İnsülin Direnci ve PKOS Karşılaştırması

• Kilo vermede zorlanma: İnsülin direncinde görülebilir. PKOS'ta görülebilir.
• Karın bölgesinde yağlanma: İnsülin direncinde görülebilir. PKOS'ta görülebilir.
• Adet düzensizliği: İnsülin direnci için spesifik bir belirti değildir. PKOS'ta sık görülebilir.
• Tüylenme: İnsülin direncinin tipik belirtisi değildir. PKOS'ta sık görülebilir.
• Tatlı ihtiyacında artış: İnsülin direncinde görülebilir. PKOS için tipik değildir.
• Akne: İnsülin direncinin tipik bir belirtisi değildir. PKOS'ta görülebilir.
• Doğurganlık sorunları: İnsülin direncinin klasik belirtisi değildir. PKOS'ta sık görülebilir.

İnsülin Direnci ve PKOS'ta Beslenme Nasıl Planlanmalı?

İnsülin direnci ve PKOS'ta beslenme planı oluştururken öncelikle kan şekeri seviyesinde ani yükselmelere neden olmayacak, yani glisemik indeksi düşük gıdalara ağırlık vermek önemlidir. Bunun yanı sıra beslenme planının sürdürülebilir olması gerekir. Karbonhidratları tamamen kesmek, yağları tamamen kaldırmak, hiç çikolata yememek gibi sürdürmesi zor olan kısıtlayıcı beslenme planları hazırlamak uzun vadede kiloyu korumayı zorlaştırabilir. Beslenme planının kişinin sağlık durumu, ihtiyaçları ve beslenme tercihleri dikkate alınarak hazırlanması gerekir. Beslenme planı hazırlarken aşağıdakiler size yardımcı olabilir:

• Beyaz ekmek ve rafine tahıllar yerine yulaf, esmer pirinç, kinoa ve tam tahıllı ekmek gibi tam tahıllar,
• Brokoli, ıspanak, karnabahar ve biber gibi nişasta içeriği düşük sebzeler,
• Fasulye, mercimek ve diğer kuru baklagiller gibi lif kaynakları,
• Tavuk ve balık gibi protein kaynakları,
• Zeytinyağı, avokado ve kuruyemiş gibi doymamış yağ kaynakları,
• Elma, armut ve çeşitli orman meyveleri gibi lif içeriği yüksek meyveler tercih edilebilir.

Akdeniz tipi beslenme de insülin direnci olan kişiler için tercih edilebilecek beslenme modellerinden biridir. Sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil, balık ve doymamış yağ kaynaklarının ağırlıkta olduğu bir beslenme planı hem kan şekerinin kontrol altına alınmasına hem de sağlıklı kilo kaybına yardımcı olabilir.

Bazen beslenme düzenini değiştirmek tek başına yeterli olmaz. Çeşitli vitamin ve mineral eksiklikleri, örneğin D vitamini eksikliği, kadınlarda üreme hormonlarının üretimini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle gerekli durumlarda uzmanlar beslenme planına ek olarak vitamin ve mineral takviyeleri de önerebilir.

Bilimsel Bilgi Notu: Yapılan bir araştırmada polikistik over sendromu bulunan kadınlarda D3 vitamini kullanımı sonrasında insülin direncinde anlamlı bir azalma olmadığı, buna karşın androjen parametrelerinde ve adet düzeninde anlamlı iyileşmeler olduğu görülmektedir.

Sonuç

İnsülin direnci ve PKOS kilo vermeyi zorlaştırabilir ancak bu durum kilo veremeyeceğiniz anlamına gelmez. Aksine fazla kilonuz varsa sağlıklı kilo kaybı insülin duyarlılığının artmasına ve PKOS ile ilişkili bazı belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

İnsülin direnci ve PKOS'ta ihtiyaçlarınıza uygun bir beslenme planı oluşturmak için Terappin'deki uzman diyetisyenleri inceleyebilirsiniz. Kilo yönetimi ve sağlıklı beslenme konusunda ihtiyaçlarınıza uygun diyetisyen desteği için randevu oluşturabilir ve seansınıza dilediğiniz yerden online katılabilirsiniz.