Sevilmek İçin Kendinden Vazgeçmek: People Pleasing Nedir?

Başkalarıyla iyi ilişkiler kurma isteği, bazen kişinin kendi ihtiyaçlarını ve sınırlarını göz ardı etmesine yol açabilir. People pleasing olarak adlandırılan bu eğilimde kişi, başkalarının onayını almak veya onları hayal kırıklığına uğratmamak için kendi isteklerinden ödün verebilir.

“Hayır” diyememek, istemediği şeyleri kabul etmek, başkalarının beklentilerini kendi isteklerinden daha önemli görmek ve kendi duygularını geri plana atmak sık görülen örneklerdir. Bu eğilim uzun vadede stres, tükenmişlik ve kaygı gibi sorunlara zemin hazırlayabilir. Bu nedenle başkalarını memnun etme eğilimi günlük yaşamı ve ilişkileri etkiliyorsa psikolojik destek almak faydalı olabilir.

People Pleasing Nedir?

People pleasing (başkalarını memnun etme), kişinin başkalarının ihtiyaç, istek ve beklentilerini kendi ihtiyaçlarının önüne koyma eğilimidir. Kişi ilişkilerinde sorun yaşamamak, karşısındaki insanı hayal kırıklığına uğratmamak veya kabul görmek için kendi isteklerinden ve sınırlarından vazgeçebilir. Bu eğilimi taşıyan kişiler dışarıdan bakıldığında oldukça nazik ve cömert görünse de people pleasing yalnızca nezaket ve cömertlikle açıklanamaz.

Nazik ve cömert insanlar başkalarına yardım ederken kendi istek ve ihtiyaçlarını da gözeterek tercihte bulunabilir; başkalarını memnun etme eğilimi gösteren kişiler ise yaptıkları şey kendilerini zora sokacak olsa bile “hayır” demekte zorlanabilir.

People pleasing tek başına psikolojik bir sağlık sorunu ya da resmi bir tanı olarak kabul edilmez. Daha çok kişinin ilişkilerinde ve günlük yaşamında tekrarlayan bir davranış biçimini tanımlamak için kullanılan bir kavramdır. Başkalarına destek olmak, fedakârlık yapmak veya bazı durumlarda kendi isteğinden vazgeçmek sağlıklı ilişkilerin de bir parçası olabilir. Burada önemli olan, kişinin başkalarının ihtiyaçlarını gözetirken kendi ihtiyaç ve sınırlarını da koruyup koruyamadığıdır.

People Pleaser Kimdir?

People pleaser, çevresindeki insanların memnuniyetini kendi ihtiyaçlarının önünde tutma eğilimi gösteren kişiyi tanımlamak için kullanılan bir ifadedir. İnsanların sevdikleri kişiler tarafından kabul görmek, değer görmek ve ilişkilerinde uyumu korumak istemesi oldukça doğaldır. Benzer şekilde başkalarına yardım etmek veya gerektiğinde kendi zamanından ve enerjisinden fedakârlık yapmak da her zaman olumsuz bir davranış değildir. Ancak bu tutum sürekli hâle geldiğinde kişi, başkalarının beklentilerini karşılamadığında ilişkide sorun çıkacağından endişe ederek kendi isteklerini geri plana atabilir. Başkalarını memnun etme çabası kendi ihtiyaçlarının önüne geçmeye başladığında people pleasing eğiliminden söz edilebilir.

People pleaser olarak tanımlanan kişi dışarıdan bakıldığında genellikle nazik, anlayışlı ve yardımsever biri olarak görülür. Bir yakını yardıma ihtiyaç duyduğunda kendi işi veya zamanı elverişli olmasa bile destek olmaya çalışabilir. Kendisinden istenen bir şeyi reddetmekte zorlanabilir. Başkalarını memnun ettiğinde kısa süreli bir rahatlama veya değerli hissetme yaşayabilir; ancak bu his genellikle kalıcı değildir. Bu nedenle people pleaser olmak yardımsever olmakla aynı anlama gelmez. People pleaser ifadesi, başkalarını memnun etmek için kendi ihtiyaçlarını ve isteklerini görmezden gelen, sınır koymakta zorlanan kişileri tanımlamak için kullanılır.

People Pleasing Belirtileri Nelerdir?

People pleasing, kişinin günlük yaşamında başkalarının beklentilerini yerine getirmek için kendi isteklerini geri plana atmasıyla kendini gösterebilir. Hayır demekte zorlanmak, zamanı veya enerjisi yeterli olmadığı hâlde başkalarının isteklerini kabul etmek ve taşıyabileceğinden fazla sorumluluk üstlenmek bu davranışın sık görülen belirtilerindendir. Kişi istemediği ya da istese bile ayıracak zamanı olmadığı bir işe veya plana “evet” diyebilir. Bu durum kendi üzerinde ek bir baskı oluşmasına neden olabilir.

Başlıca people pleasing belirtileri arasında şunlar sayılabilir:

• İstemediği veya kendisini zorlayacak durumlarda hayır diyememek
• Zamanı veya enerjisi olmadığı hâlde başkalarının isteklerini kabul etmek
• Taşıyabileceğinden fazla sorumluluk, iş veya görev üstlenmek
• Kendi ihtiyaçlarını açıkça dile getirmek yerine her şeyden memnunmuş gibi davranmak
• Farklı düşündüğü durumlarda fikrini söylemekten veya karşı çıkmaktan kaçınmak
• Tartışma yaşanmaması için istemediği durumlara dahi uyum sağlamak
• Başkalarını rahatsız etmekten veya hayal kırıklığına uğratmaktan endişe duymak
• Her zaman nazik, anlayışlı ve neşeli görünmek zorunda hissetmek
• Başkalarına verdiği sözler ve üstlendiği sorumluluklar nedeniyle sürekli stres yaşamak
• Dinlenmeye veya hobilerine ayıracak zaman bulmakta zorlanmak
• Kendi istek ve ihtiyaçlarını başkalarınınkinden daha önemsiz ve değersiz görmek
• Zaman zaman iyi niyetinin suistimal edildiğini ve kendisinden gereğinden fazla şey beklendiğini hissetmek

Sayılanlar tek başına bir kişinin people pleaser olduğunu göstermez. Önemli olan, kişinin kendi ihtiyaçlarını, sınırlarını ve tercihlerini sürekli olarak geri plana atıp atmadığı, kısacası sevilmek için kendinden vazgeçip vazgeçmediğidir.

People Pleasing İşaretleri: Kontrol Listesi

Aşağıdaki sorular people pleasing eğilimini fark etmenize yardımcı olabilir:

• İstemediğiniz hâlde bir isteği geri çevirmekte zorlanıyor musunuz?
• Zamanınız veya enerjiniz olmadığı hâlde başkalarının işlerini ve sorumluluklarını üstleniyor musunuz?
• Birine “hayır” dediğinizde suçluluk veya huzursuzluk hissediyor musunuz?
• Karar verirken kendi isteğinizden çok karşınızdaki kişinin düşüncelerini mi dikkate alıyorsunuz?
• Başarısız olup birini hayal kırıklığına uğratmaktan yoğun endişe duyuyor musunuz?
• Farklı düşündüğünüz hâlde tartışma çıkmasın diye çoğu zaman fikrinizi söyleyemiyor musunuz?
• Rahatsız olduğunuz bir durumu dile getirmek yerine sorun yokmuş gibi mi davranıyorsunuz?
• Başkalarının beklentilerini karşılamak için kendi planlarınızı veya ihtiyaçlarınızı erteliyor musunuz?
• Başkalarını memnun etmeye çalışırken kendinize zaman ayıramıyor musunuz?
• Başkalarının sizden faydalandığını veya üzerinize gereğinden fazla sorumluluk kaldığını hissediyor musunuz?

Bu liste, başkalarını memnun etme davranışlarının günlük yaşamda nasıl ortaya çıkabileceğini fark etmenize yardımcı olmak amacı taşır. Bir tanı yöntemi veya testi değildir.

Neden Sürekli Başkalarını Memnun Etmeye Çalışırız?

Hepimiz zaman zaman başkalarını memnun etmek için çeşitli girişimlerde bulunabiliriz. Ancak hayatın büyük bölümünü herkesi memnun etmeye adamak farklıdır. Bu davranışın altında çeşitli etkenler olabilir. Kabul görme ihtiyacı, reddedilme korkusu, çatışmadan kaçınma ve ilişkilerde kendini güvende hissetme isteği people pleasing davranışında rol oynayabilir. Ayrıca özgüven problemleri ile sürekli başkalarını memnun etme eğilimi birbirini besleyebilir. Kendini başkalarından daha değersiz gören kişiler, kendi ihtiyaçlarının diğer insanlarınkinden daha önemsiz olduğunu düşünebilir.

Kişi karşısındaki insanı memnun ettiğinde ilişkinin daha sorunsuz ilerleyeceğini veya kendisinin daha kolay kabul göreceğini düşünebilir. Bu nedenle istemediği bir duruma “evet” demek veya kendi düşüncesini geri planda bırakmak zamanla alışılmış bir davranışa dönüşebilir.

Bazı durumlarda people pleasing geçmişte yaşanan travmatik deneyimlerle de ilişkili olabilir. Özellikle çocuklukta kişinin kendisini koruyabilmek veya çatışmayı yatıştırabilmek için karşısındaki kişinin beklentilerine uyum sağlamayı öğrendiği ilişkilerde, benzer bir tutum ilerleyen yıllarda da sürdürülebilir. Psikoloji literatüründe fawn tepkisi (yaranma/uyumlanma) olarak adlandırılan bu tepkide kişi çatışmayı azaltmak, ilişkideki güven duygusunu korumak veya karşı tarafın onayını kazanmak için kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir. Bununla birlikte her people pleasing davranışının travmatik bir deneyimden kaynaklandığını söylemek doğru değildir.

Bazı insanların sürekli başkalarını memnun etmeye çalışması duygusal bağımlılıkla da ilgili olabilir. Kişi yakın ilişkilerinde kendisini değerli ve güvende hissetmek için karşı tarafın varlığına veya onayına fazlasıyla ihtiyaç duyduğunda, ilişkiyi kaybetmemek adına kendi isteklerinden vazgeçmeye daha yatkın olabilir. Örneğin çocukluğunda başarılı olmazsa sevilmeyeceğini düşünen biri, yetişkinlikte de karşısındaki kişinin ihtiyaçlarını ilişkinin merkezine yerleştirebilir.

Bir başka önemli nokta da kişinin zamanla başkalarının hissettiklerinden kendisini sorumlu tutmaya başlamasıdır. Karşısındaki kişinin mutsuzluğunun kendisiyle ilgili olduğunu düşünmek, karşısındaki kişi öfke veya kırgınlık hissettiğinde bundan suçluluk duymak ya da başkasını üzmemek için kendi duygularını bastırmak people pleasing davranışının gelişiminde rol oynayabilir. Böyle bir ilişkide kişi kendi beklentilerinden çok karşı tarafın nasıl hissedeceğine önem verebilir.

Hayır Diyememek People Pleasing ile Nasıl İlişkilidir?

Hayır diyememek zaman zaman hepimizin yaşadığı bir durumdur. Örneğin yoğun bir günün ardından bir arkadaşınız sizden yardım istediğinde, aslında dinlenmeye ihtiyacınız olduğu hâlde onu kırmamak için kabul edebilirsiniz. İş yerinde zaten yoğun olduğunuz bir dönemde bir çalışma arkadaşınız sizden destek istediğinde, kendinizi zora sokmak pahasına önceliği ona yardım etmeye verebilirsiniz.

Buna karşın kişi istemediği veya zorlanacağını bildiği hâlde başkalarının tepkisinden çekindiği için sürekli olarak “evet” diyorsa durum farklılaşabilir. “Bana kırılır.”, “Aramız bozulur.”, “Artık beni eskisi gibi sevmez.” gibi düşünceler kişinin kendisini geri plana atmasına ve sürekli başkaları için yaşamasına yol açabilir. Böylece kişi zamanla kendi sınırlarını korumak yerine ilişkiyi sorunsuz sürdürmek için istemediği sorumlulukları üstlenebilir veya kendi planlarından vazgeçebilir.

People Pleasing İlişkileri Nasıl Etkiler?

People pleasing ilk bakışta ilişkilerde sorunsuz bir iletişim sağlıyor gibi görünebilir. Ancak sürekli karşısındakini düşünen kişi, ilişkiyi korumak veya karşısındaki insanı memnun etmek için kendi duygu, düşünce ve ihtiyaçlarını geri plana atabilir. Bu durum zamanla kendisini olduğu gibi ifade etmesini ve beklentilerini dile getirmesini zorlaştırabilir. Kendi isteklerini dile getirmemek, sınır koymakta zorlanmak ve sürekli karşı tarafın ne hissettiğini düşünmek kişinin zamanla kendisini değersiz görmesine yol açabilir.

Kendi duygularını uzun süre bastırmak ilişkide biriken kırgınlık ve hayal kırıklıklarını da artırabilir. Kişi sürekli fedakârlık yaptığı hâlde karşılığında beklediği yakınlığı veya kabulü göremediğinde daha fazla yorgunluk ve memnuniyetsizlik yaşayabilir. Bu nedenle sağlıklı ilişkilerde kendi ihtiyaçlarını ve sınırlarını rahatlıkla ifade edebilmek, en az karşıdakinin istek ve ihtiyaçları kadar önemlidir. Aksi takdirde zamanla ilişki problemleri ortaya çıkabilir.

People Pleasing ile Nezaket Arasındaki Fark Nedir?

Nazik olmak, karşımızdaki insanı önemsemek, ihtiyaç duyduğunda destek olmak ve ona karşı özenli bir tutum sergilemektir. Bir arkadaşımızın zor bir gününde onu dinlemek, yardıma ihtiyacı olduğunda destek olmak, onun için zaman ayırmak ya da en yalın hâliyle teşekkür etmek ve özür dilemek nezaket göstergesi olabilir. Bütün bu davranışlarda ortak olan, karşımızdaki kişiye değer vermemiz ve ona özenli davranmamızdır. Üstelik nazik olmak, kendi isteklerimizden vazgeçmemiz gerektiği anlamına gelmez. Örneğin bir arkadaşımızı dinlemek isteyebilir, ancak o gün vaktimiz yoksa bunu söyleyip başka bir zaman görüşmeyi teklif edebiliriz.

People pleasing davranışında ise aynı davranışların arkasında farklı bir neden olabilir. Kişi, karşısındaki insanın tepkisinden çekindiği için istemediği hâlde özür dileyebilir, bir daveti geri çeviremeyebilir veya katılmadığı bir düşünceyi onaylayabilir. Bu davranışın altında karşıdakine önem vermekten çok onu hoşnut etmek, beğeni almak ve olası bir gerginlikten kaçınmak gibi düşünceler yatabilir. Nezakette kişi karşısındaki insanı gözetirken kendi isteklerini de gözetebilir; people pleasing eğiliminde ise başkasını memnun etme isteği kendi kararlarının önüne geçebilir.

Hayır Demeyi ve Sınır Koymayı Nasıl Öğrenebiliriz?

Hayır demeyi öğrenmek, herkesi her durumda geri çevirmek ya da yalnızca kendi isteklerimizi önemsemek anlamına gelmez. Öncelikle kişinin kendi isteğini fark etmesi gerekir. Bazen birine cevap vermeden önce “Ben bunu gerçekten istiyor muyum?”, “Buna ayıracak zamanım ve enerjim var mı?” diye düşünmek bile önemli bir başlangıçtır.

People pleasing eğiliminde kişi kendi kararını vermeden önce karşısındaki insanın ne hissedeceğini düşünmeye alışkın olabilir. Bu nedenle her isteğe hemen cevap vermek yerine kendine biraz zaman tanımak işe yarayabilir. “Bir bakayım, sana sonra haber vereyim.” demek, istemeden verilmiş bir “evet”ten daha sağlıklı bir başlangıç olabilir. Böylece kişi, sırf karşı taraf üzülmesin diye karar vermek yerine kendi ihtiyacını da hesaba katabilir.

Sınır koymanın zor taraflarından biri de karşı tarafın vereceği tepkiyi değiştiremeyecek olmaktır. Biri hayır dediğiniz için kırılabilir, kızabilir veya sizi ikna etmeye çalışabilir. People pleasing eğilimi olan biri için bu tepkileri görmek oldukça rahatsız edici olabilir ve yeniden geri adım atma isteği doğurabilir. Oysa karşınızdaki kişinin hayal kırıklığı yaşaması, yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez.

Bir başka önemli adım da kendi duygu ve düşüncelerinize daha fazla önem vermenizdir. Neye kızdığınızı, neyin sizi yorduğunu, hangi davranışın size iyi gelmediğini fark ettikçe sınırlarınız da daha görünür hâle gelir.

Bütün bunları öğrenmek zaman alabilir. Özellikle uzun süredir herkesi memnun etmeye çalışan biri ilk kez kendi isteğini ön plana koyduğunda suçluluk veya huzursuzluk hissedebilir. Gerektiğinde bireysel terapi, hayır diyememenin nedenlerini anlamanıza ve bunu değiştirmenin yollarını bulmanıza yardımcı olabilir.

Örnek Sınır Koyma Cümleleri

Sınır koyarken uzun uzun açıklama yapmak veya kendimizi haklı çıkarmaya çalışmak zorunda değiliz. Bazen kısa ve net bir cümle yeterlidir. Özellikle “hayır” demeye alışık olmayan kişiler için karar vermeden önce kendine zaman tanımak da sınır koymanın bir yolu olabilir.

• Bir daveti geri çevirmek için: “Çok isterdim ama bu davete katılamayacağım.”
• Yapamayacağınız bir işi üstlenmemek için: “Şu an buna ayıracak vaktim yok.”
• İş yerinde yeni bir sorumluluk geldiğinde: “Başka bir iş üzerinde çalışıyorum. Bu işi almam mümkün görünmüyor.”
• Birinden gelen isteği hemen yanıtlamak istemediğinizde: “Düşüneyim, sonra haber veririm.”
• Bir konu hakkında aynı fikirde olmadığınızda: “Ben bu konuda senden farklı düşünüyorum.”
• Rahatsız olduğunuz bir davranış tekrarlandığında: “Bu şekilde davranman beni rahatsız ediyor. Tekrarlanmazsa sevinirim.”
• Bir yakınınızın sizden sürekli yardım istemesi karşısında: “Bu kez yardımcı olabileceğimi sanmıyorum.”
• Karşı taraf hayal kırıklığı yaşadığında: “Bunun seni üzdüğünü anlıyorum ama bu benim kararım, değiştirmem mümkün değil.”

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

People pleasing davranışları günlük yaşamı ve ilişkileri belirgin biçimde etkilemeye başladığında, kişinin bu davranışı kendi başına değiştirmesi zorlaşabilir. Özellikle aşağıdaki durumlar sık yaşanıyorsa bir uzmandan destek almak faydalı olabilir:

• Kendi isteğiniz veya zamanınız olmadığı hâlde başkalarının taleplerini geri çeviremiyor ve sonrasında kendinizi zor durumda bırakıyorsanız
• Sınır koyduğunuzda bencil, kötü veya kırıcı biri olduğunuzu düşünmeye başlıyor ve bu nedenle sınırlarınızdan vazgeçiyorsanız
• Birinin sizden hoşlanmamasından, kızmasından veya sizi yanlış anlamasından kaçınmak için kendi düşüncelerinizi ve isteklerinizi sürekli değiştiriyorsanız
• “Ben ne istiyorum?” sorusuna cevap vermekte zorlanıyorsanız
• İlişkilerinizde kendinizi sürekli geri plana atıyorsanız
• Sürekli onay ihtiyacı duyuyor, yaptıklarınızın doğru olup olmadığına başkalarının beğenisi üzerinden karar veriyorsanız
• Başkalarını memnun etmeye çalışmak nedeniyle sürekli gergin, yorgun veya stresli hissediyorsanız
• Bir şeyi yapmak istemediğinizi bildiğiniz hâlde sırf karşı taraf üzülmesin, kızmasın veya sizden uzaklaşmasın diye tekrar tekrar kabul ediyorsanız

Bir uzmandan destek almak, bu davranışların altında yatan düşünce ve duyguları fark etmenize ve daha sağlıklı ilişki örüntüleri geliştirmenize yardımcı olabilir. People pleasing davranışlarınızı daha iyi anlamak ve kendi ihtiyaçlarınıza daha fazla alan açmak için Terappin üzerinden online bir uzman psikolog ile görüşebilirsiniz.