Τι Είναι η Αποφευκτική Προσκόλληση στις Σχέσεις; | Ποια Πορεία να Ακολουθήσεις για μια Υγιή Σχέση

Η Αποφευκτική Προσκόλληση και τα Στυλ Προσκόλλησης

Σύμφωνα με τη θεωρία προσκόλλησης, που δημιουργήθηκε από τον ψυχοθεραπευτή John Bowlby και αναπτύχθηκε περαιτέρω από τη Mary Ainsworth τη δεκαετία του 1950, η σχέση σου με τους βασικούς φροντιστές σου αποτελεί θεμέλιο για όλες τις μετέπειτα σχέσεις της ζωής σου.

Η θεωρία αναφέρει τέσσερα διαφορετικά στυλ προσκόλλησης:

• Ασφαλής προσκόλληση

• Αποφευκτική προσκόλληση

• Αγχώδης προσκόλληση

• Αποδιοργανωμένη προσκόλληση

Ας δώσουμε πρώτα σύντομους ορισμούς.

Ασφαλής Προσκόλληση

Τα άτομα με ασφαλή προσκόλληση χαρακτηρίζονται από την ικανότητά τους να δημιουργούν υγιείς, μακροχρόνιες σχέσεις. Από την παιδική ηλικία, ένιωθαν ασφάλεια, κατανόηση, ηρεμία και αξία μέσα στη σχέση με τον βασικό φροντιστή τους. Η ασφαλής προσκόλληση επηρεάζει πολλούς τομείς της ζωής: από τις σχέσεις και την καριέρα, μέχρι την ακαδημαϊκή επιτυχία και την κοινωνική ζωή.

Σημάδια ασφαλούς προσκόλλησης είναι: ικανότητα ρύθμισης συναισθημάτων, εύκολη εμπιστοσύνη στους άλλους, αποτελεσματική επικοινωνία και ικανότητα αναζήτησης συναισθηματικής στήριξης. Συνδέεται επίσης με το να νιώθεις άνετα μόνος/η, να είσαι άνετος/η στην οικειότητα, να διαχειρίζεσαι καλά τις συγκρούσεις, να έχεις υψηλή αυτοεκτίμηση και να είσαι συναισθηματικά διαθέσιμος/η.

Αποφευκτική Προσκόλληση

Η αποφευκτική προσκόλληση χαρακτηρίζεται από δυσκολία στη δημιουργία μακροχρόνιων σχέσεων, λόγω αδυναμίας για σωματική και συναισθηματική εγγύτητα. Στην παιδική ηλικία, μπορεί να είχες φροντιστές αυστηρούς, ψυχρούς ή συναισθηματικά απόμακρους. Έτσι, ίσως έμαθες να υιοθετείς μια πολύ ισχυρή αίσθηση ανεξαρτησίας, ώστε να μη χρειάζεται να βασιστείς σε κανέναν για φροντίδα ή στήριξη.

Αν έχεις αποφευκτικό στυλ προσκόλλησης, μπορεί να είσαι κάποιος/κάποια που αποφεύγει επίμονα την συναισθηματική ή σωματική οικειότητα, νιώθει έντονα την ανάγκη ανεξαρτησίας, δυσκολεύεται να εκφράσει συναισθήματα, μειώνει τους άλλους, δυσκολεύεται να εμπιστευτεί, προτιμά να περνά χρόνο μόνος/η παρά με άλλους και πιστεύει ότι δεν χρειάζεται κανέναν στη ζωή του/της.

Αγχώδης Προσκόλληση

Στην αγχώδη προσκόλληση παρατηρούνται: φόβος απόρριψης, φόβος εγκατάλειψης, έντονη ανάγκη για επιβεβαίωση και τάση εξάρτησης για συναισθηματική ρύθμιση. Προκύπτει από ασυνεπή γονεϊκή στάση, όπου οι ανάγκες του παιδιού δεν καλύπτονται με σταθερό τρόπο. Τα παιδιά με αγχώδη προσκόλληση νιώθουν έντονη δυσφορία όταν ο φροντιστής απουσιάζει και μεγαλώνοντας συχνά νιώθουν ότι πρέπει να «φροντίζουν» τα συναισθήματα των άλλων, γίνονται πιο εξαρτητικά.

Σημάδια αγχώδους προσκόλλησης: κολλητικές και ζηλιάρικες τάσεις, υψηλή ευαισθησία σε πραγματική ή αντιληπτή κριτική, ανάγκη επιβεβαίωσης, δυσκολία να μείνεις μόνος/η, χαμηλή αυτοεκτίμηση, αίσθηση ότι δεν αξίζεις αγάπη, έντονος φόβος απόρριψης και εγκατάλειψης, δυσκολία στην εμπιστοσύνη.

Αποδιοργανωμένη Προσκόλληση

Οι πιο συχνοί λόγοι αποδιοργανωμένης προσκόλλησης είναι το παιδικό τραύμα, η παραμέληση ή η κακοποίηση. Υπάρχει συχνά και ο φόβος προς τον γονέα. Τα παιδιά μπορεί να δείχνουν μπερδεμένα.

Σημάδια: φόβος απόρριψης, αδυναμία ρύθμισης συναισθημάτων, αντιφατικές συμπεριφορές, υψηλό άγχος και δυσκολία εμπιστοσύνης. Η αποδιοργανωμένη προσκόλληση έχει συνδεθεί και με ορισμένες δυσκολίες στην ενήλικη ζωή, όπως διαταραχές διάθεσης, διαταραχές προσωπικότητας, αυτοτραυματισμό και διαταραχές χρήσης ουσιών.

Χαρακτηριστικά Ατόμων με Αποφευκτική Προσκόλληση

Συχνά παρατηρείται ότι τα άτομα με αποφευκτική προσκόλληση είναι κοινωνικά και ευχάριστα. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να έχουν πολλούς φίλους ή/και ερωτικούς συντρόφους. Επειδή αγαπούν την ανεξαρτησία τους, μπορεί να φαίνονται με υψηλή αυτοεικόνα και να μην ζητούν συχνά στήριξη από το περιβάλλον. Δείχνουν σίγουροι/ες, «κρατούν τον έλεγχο», ξέρουν πού βρίσκονται στη ζωή. Η αυτοπεποίθησή τους μπορεί να συνδέεται με το πόσο επενδύουν στον εαυτό τους. Σε σχέση με άλλους, ενδέχεται να επενδύουν λιγότερο στις κοινωνικές και ρομαντικές σχέσεις και να κρύβουν τα συναισθήματά τους. Επειδή διοχετεύουν την ενέργειά τους στην καριέρα, συχνά φαίνονται πολύ επιτυχημένοι/ες εκεί.

Ποια Είναι τα Χαρακτηριστικά της Αποφευκτικής-Απορριπτικής Προσκόλλησης;

Τα άτομα με απορριπτική-αποφευκτική προσκόλληση συνήθως είναι πολύ κλειστά, δεν ανοίγονται εύκολα, δεν μοιράζονται σκέψεις ή σχέδια για το μέλλον. Μπορεί να σε εκπλήξει η τάση τους να αποσύρονται στις σχέσεις, να είναι ψυχροί, εσωστρεφείς και απόμακροι. Παρατηρείται επίσης ότι συχνά επιλέγουν πιο βραχυπρόθεσμες ρομαντικές σχέσεις, κάτι που τους βοηθά να αποφεύγουν την αίσθηση οικειότητας.

Επειδή αποφεύγουν την εγγύτητα στην ενήλικη ζωή, μπορεί να δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια ακόμη και σε θέματα που δεν μπορούν να λύσουν μόνοι/ες. Όλοι οι άνθρωποι χρειάζονται φροντίδα, όμως αυτοί μπορεί να δυσκολεύονται να καλύψουν αυτή την ανάγκη. Αυτό μπορεί επίσης να κάνει δύσκολο να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των ανθρώπων γύρω τους. Έτσι, οι αγαπημένοι τους μπορεί να νιώθουν παραμελημένοι και μόνοι μέσα στη σχέση.

Ποια Είναι τα Χαρακτηριστικά της Φοβικής-Αποφευκτικής Προσκόλλησης;

Τα άτομα με φοβική προσκόλληση μπορεί να πιστεύουν ότι δεν αγαπιούνται και να μην εμπιστεύονται τη στήριξη των άλλων. Όταν αυτές οι σκέψεις συνδυαστούν με φόβο απόρριψης, το άτομο μπορεί να διστάζει να ξεκινήσει νέες σχέσεις.

Παρόλα αυτά, έχουν και μια βαθιά επιθυμία για εγγύτητα, γιατί η αίσθηση αποδοχής τους κάνει να νιώθουν καλύτερα. Αυτό το μοτίβο «πλησιάζω και μετά απομακρύνομαι» μπορεί να μπερδεύει τον/την σύντροφο, γιατί φαίνεται δύσκολο να το εξηγήσει λογικά.

Η Αποφευκτική Προσκόλληση μέσα στις Σχέσεις

Παρότι αυτά τα άτομα αγαπούν την ανεξαρτησία, οι κοινωνικοί τους δεσμοί μπορεί να είναι «αποφευκτικοί» και σχετικά επιφανειακοί. Γι’ αυτό, τους είναι πιο δύσκολο να βρίσκονται σε βαθιές, ικανοποιητικές ρομαντικές σχέσεις.

Σε μια σχέση με άτομο αποφευκτικής προσκόλλησης, μπορεί να παρατηρείς ότι ο/η σύντροφός σου δεν ανοίγεται. Μπορεί να βλέπεις ότι αποφεύγει την οικειότητα, δυσκολεύεται να μοιραστεί ή ακόμη και ψάχνει αφορμές για να τελειώσει τη σχέση. Πίσω από αυτό, μπορεί να βρίσκεται η πεποίθηση ότι «δεν χρειάζεται συναισθηματική εγγύτητα».

Το πιο σημαντικό που χρειάζεται να γνωρίζεις είναι ότι αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μην αφορά εσένα. Συχνά έχει ρίζες στον τρόπο που μεγάλωσε το άτομο. Δεν είναι ότι δεν θέλει να είναι κοντά σου, αλλά ότι δεν ξέρει πώς χτίζεται η εγγύτητα.

Πώς να Καταλάβεις αν ο/η Σύντροφός σου Έχει Αποφευκτική Προσκόλληση;

Κάνε στον εαυτό σου τις παρακάτω ερωτήσεις:

• Φαίνεται συχνά απόμακρος/η και με απόσταση;

• Δυσκολεύεται να δημιουργήσει συναισθηματική οικειότητα;

• Δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τους γύρω του/της;

• Δυσκολεύεται να μοιραστεί συναισθήματα και σκέψεις;

• Επιμένει πολύ στη διατήρηση ορίων μέσα στη σχέση;

• Βλέπει τον εαυτό του/της ως «πάντα ανεξάρτητο/η και αυτάρκη»;

• Προτιμά να λύνει τις διαφωνίες μόνος/η του/της;

• Όταν εκφράζεις συναισθήματα, σου μιλά με υπεροψία ή υποτίμηση;

Αν ο/η Σύντροφός σου Έχει Αποφευκτική Προσκόλληση, Τι Μπορείς να Κάνεις;

Μάθε πρώτα το δικό σου στυλ προσκόλλησης

Κάθε στυλ προσκόλλησης δίνει διαφορετικά χαρακτηριστικά και μπορεί να επηρεάσει τη συμβατότητα.

Για παράδειγμα, σε μια σχέση όπου και οι δύο είναι αποφευκτικοί, μπορεί να υπάρχει «αρμονία» επειδή και οι δύο αποφεύγουν να ανοίγονται και χρειάζονται χώρο. Σε ένα άλλο παράδειγμα, ένας/μία αγχώδης με έναν/μία αποφευκτικό μπορεί να δυσκολεύονται να καταλάβουν ο ένας τον άλλον και να προκύπτει ασυμβατότητα. Γι’ αυτό, σε ζευγάρια με αγχώδη και αποφευκτική προσκόλληση είναι πιθανό να εμφανίζονται συγκρούσεις.

Όμως είναι λάθος να πιστεύεις ότι άνθρωποι με διαφορετικά στυλ δεν μπορούν να ταιριάξουν. Το θέμα είναι να μάθουν να καταλαβαίνουν και να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον.

Μην ονειρεύεσαι ότι θα τον/την «σώσεις»

Πολλοί άνθρωποι σε σχέση με αποφευκτικό σύντροφο πιστεύουν ότι μπορούν να τον/την θεραπεύσουν από παλιά τραύματα και ότι «μέσα στη σχέση θα γίνει άλλος άνθρωπος». Όμως τα ερεθίσματα (triggers) και τα μοτίβα προσκόλλησης χρειάζεται να τα ανακαλύψει το ίδιο το άτομο. Εσύ μπορείς να βοηθήσεις δίνοντας χώρο, ενθαρρύνοντας και βοηθώντας τον/την να νιώσει ασφαλής.

Είναι πιθανό ένα άτομο με αποφευκτική προσκόλληση να νιώθει μόνο του, εξουθενωμένο ή απογοητευμένο μέσα στη σχέση. Εκεί μπορεί να βοηθήσει να κάνετε μαζί δραστηριότητες που απολαμβάνετε και να δείξεις την αγάπη σου. Παράδειγμα: να βγείτε με φίλους, να κάνετε μαζί διαλογισμό, ασκήσεις ενσυνειδητότητας ή γυμναστική.

Αν Αγαπάς Κάποιον με Αποφευκτική Προσκόλληση, Πώς να Κινηθείς

Δώσε χώρο

Ακόμη και όταν ένα άτομο με αποφευκτική προσκόλληση είναι λειτουργικό και έχει υγιείς σχέσεις, συχνά θέλει να προστατεύει τα όριά του. Όταν νιώθει ότι «χάνει τα όρια» ή όταν υπάρχει ένταση/διαφωνία, το να του δώσεις λίγο χρόνο μπορεί να το βοηθήσει να νιώσει ασφαλές.

Δείξε ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι «ολόκληρη πάνω στον άλλον»

Αυτά τα άτομα μπορεί να έχουν δυσκολία εμπιστοσύνης και να πιστεύουν ότι «οι άνθρωποι δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης». Όμως το αν κάποιος είναι αξιόπιστος φαίνεται από απλά πράγματα: δείχνει σεβασμό; κρατά όσα του λες; δεν εκθέτει αυτά που έμαθε; Αν ναι, τότε μπορείς να τονίσεις ότι το «οι άνθρωποι δεν είναι αξιόπιστοι» είναι μια γενίκευση και ότι αλλάζει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Βελτίωσε την επικοινωνία

Η ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία είναι από τα πιο σημαντικά στοιχεία για μια βαθιά και ικανοποιητική σχέση. Άτομα με αποφευκτική προσκόλληση συχνά δυσκολεύονται να ανοιχτούν λόγω φόβου απόρριψης ή κριτικής. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, ο έλεγχος χρειάζεται να βρίσκεται στον/στην σύντροφο που θέλει να ανοίξει. Με μια σταδιακή διαδικασία, το άτομο μπορεί να ανακαλύψει ότι το να μιλήσει είναι πολύ πιο υγιές από το να καταπιέζει ή να αρνείται τα συναισθήματά του.

Τι Μπορείς να Κάνεις για Πιο Υγιή Προσκόλληση;

Αν έχεις αποφευκτική προσκόλληση, μπορεί να είσαι ικανοποιημένος/η με την ελευθερία και την ανεξαρτησία σου. Σε μια άλλη φάση ζωής, όμως, μπορεί να θελήσεις μια βαθύτερη σχέση ή να δυναμώσεις τους δεσμούς με την οικογένειά σου. Αν κάποτε θελήσεις κάτι τέτοιο, βοηθά να ξέρεις από πού να ξεκινήσεις.

Να ξέρεις ότι η επικοινωνία είναι σημαντική

Το πιο σημαντικό που μπορείς να κάνεις για να χτίσεις κοντινές σχέσεις είναι να επενδύσεις στην καλή επικοινωνία. Χρειάζεται να εκφράζεις ειλικρινά τις προσδοκίες σου και να προσπαθείς για να γίνεις κατανοητός/ή.

Προκάλεσε τον εαυτό σου

Όταν παρατηρείς στην καθημερινότητα τα χαρακτηριστικά που σου φέρνει η απορριπτική-αποφευκτική προσκόλληση, είναι σημαντικό να προσπαθήσεις να τους αντισταθείς και να μπεις σε μια διαδικασία αλλαγής. Σε κάτι που συνήθως θα έλεγες «όχι», μπορείς να προσπαθήσεις να πεις «ίσως» ή «ναι». Αν είσαι κλειστός/ή και κρύβεις συναισθήματα ακόμη και από τους πιο κοντινούς, μπορείς να δοκιμάσεις να τα μοιραστείς με τον/την σύντροφό σου.

Επιπλέον, οι ασκήσεις ενσυνειδητότητας σε βοηθούν να εστιάζεις στο «τώρα». Όταν νιώσεις ότι υποτιμάς, αποφεύγεις ή απορρίπτεις, κάνε μια παύση και εστίασε στο τι νιώθεις ακριβώς εκείνη τη στιγμή. Αντί να το αποφύγεις, ονόμασέ το και προσπάθησε να το αποδεχτείς. Αυτό αυξάνει την αντοχή σου σε δυσάρεστα συναισθήματα και μειώνει την πιθανότητα να απομακρυνθείς από τον/την σύντροφό σου.

Μίλα με έναν/μία ειδικό

Μέχρι εδώ μιλήσαμε για το τι μπορείς να κάνεις μόνος/η. Ένας ακόμη τρόπος που μπορεί να φέρει πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα είναι η θεραπεία. Μια χρήσιμη αρχή είναι να ορίσεις τους στόχους που θέλεις να φτάσεις. Και να θυμάσαι: η πραγματική αλλαγή δεν είναι εύκολη. Αν δυσκολευτείς, είναι απολύτως φυσιολογικό.

Πηγές

Avoidant Attachment in Relationships, Attachment Project, 2022
Attachment Styles, verywellmind.com, 2022
What is Dismissive Avoidant Attachment, verywellmind.com, 2022
4 Types of Attachment, psychcentral.com, 2021