Histrionik Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Süreci

Pek çok insan sosyal ortamlarda dikkat çekmekten hoşlanabilir, görünümüne önem verebilir veya duygularını daha belirgin biçimde ifade edebilir. Burada önemli olan bu davranışların ne kadar yoğun olduğu, farklı ortamlarda devam edip etmediği ve günlük yaşamı nasıl etkilediğidir.

Histrionik kişilik bozukluğunda dikkat çekme ve yoğun duygusal ifade daha kalıcı bir örüntü haline gelir. Kişi ilgi odağında olmadığı durumlarda rahatsız olabilir, ilişkilerini olduğundan daha yakın algılayabilir veya başkalarının etkisine daha açık olabilir. Bununla birlikte yalnızca birkaç davranışa bakarak kişide histrionik kişilik bozukluğu olduğunu söylemek mümkün değildir. Tanı, kişinin uzun süredir devam eden düşünce, duygu ve ilişki örüntülerinin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından birlikte değerlendirilmesiyle konulur.

Öne Çıkanlar

• Histrionik kişilik bozukluğu sürekli dikkat çekme ihtiyacı ve abartılı duygusal tepkilerle kendini gösteren bir kişilik bozukluğudur.
• Histrionik kişilik bozukluğu belirtileri arasında dramatik davranışlar, onay arayışı ve yüzeysel duygusallık yer alabilir.
• İlgi odağı olma ihtiyacı, bu bozukluğun en belirgin özelliklerinden biri olarak öne çıkar.
• Histrionik kişilik özellikleri dışa dönüklükle karıştırılabilse de bu iki durum birbirinden farklıdır.
• Histrionik kişilik bozukluğu ile borderline ve narsistik bozukluklar arasında önemli ayrımlar bulunur.
• Histrionik kişilik bozukluğu tedavisi sürecinde psikoterapi temel yaklaşım olarak değerlendirilebilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Nedir?

Histrionik kişilik bozukluğu sürekli dikkat çekme ihtiyacı ve aşırı duygusallık ile karakterize bir kişilik bozukluğudur. DSM-5-TR’de B kümesi kişilik bozuklukları arasında yer alan bu durumda kişi ilgi odağında olmadığı zamanlarda rahatsızlık hissedebilir ve dikkat çekmek için görünümünü veya davranışlarını ön plana çıkarabilir.

Histrionik kişilik genellikle erken yetişkinlik döneminde belirginleşir ve farklı sosyal ortamlarda devamlılık gösterebilir. Kişinin ilişkilerini olduğundan daha yakın algılaması, başkalarının etkisine kolayca açık olması ve duygularını daha dramatik biçimde ifade etmesi de bu örüntünün bir parçası olabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Histrionik kişilik bozukluğu belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bununla birlikte dikkat çekme ihtiyacı, hızlı değişen duygular ve başkalarının etkisine açık olma gibi bazı özellikler daha sık görülebilir.

Başlıca histrionik kişilik bozukluğu özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

• İlgi odağında olmadığı durumlarda rahatsızlık hissetme,
• Fiziksel görünüm aracılığıyla dikkat çekmeye çalışma,
• Hızlı değişen ve yüzeysel duygular,
• Abartılı veya dramatik duygusal ifade,
• Konuşurken ayrıntılardan çok genel ifadeler kullanma,
• Başkalarının veya içinde bulunulan ortamın etkisine kolayca açık olma,
• İlişkileri gerçekte olduğundan daha yakın algılama.

Belirtilerin yoğunluğu ve kişinin yaşamına yansıması değişiklik gösterebilir. Bazı kişilerde bu özellikler daha çok sosyal ilişkilerde belirginleşirken bazı kişilerde iş veya özel yaşamı da etkileyebilir. Ayrıca bu belirtilerden birinin veya bir kaçının görülmesi tanı için yeterli değildir. Tanı ancak uzman değerlendirmesi sonucunda konulabilir.

İlgi ve Onay İhtiyacı Nasıl Görülebilir?

İlgi odağı olma ihtiyacı, histrionik kişilik bozukluğunun en çarpıcı boyutlarından birini oluşturur. Bu ihtiyaç, bireyin sosyal ortamlarda sürekli dikkat çekmek için çeşitli davranışlara yönelmesi biçiminde kendini gösterebilir. Konuşmaları kendi üzerine çekme, dramatik anlatımlar yapma ya da fiziksel görünümü ön plana çıkarma bu örüntünün parçası olabilir.

Onay ihtiyacının karşılanmadığı durumlarda birey yoğun kaygı, hayal kırıklığı veya değersizlik hissi yaşayabilir. Bu durum ilişkilerde dengeyi bozabilir ve çevrenin zamanla mesafe koymasına zemin hazırlayabilir. Bireyin dikkat çekme çabaları bilinçli bir tercih olmaktan çok, içsel bir zorunluluk gibi deneyimlenebilir. Bu nedenle bu örüntüyü yalnızca "gösteriş" ya da "ego" meselesi olarak değerlendirmek yanıltıcı olabilir.

Duyguların İfade Edilme Biçimi Nasıl Etkilenebilir?

Duygusal ifade, histrionik kişilik örüntüsünde daha yoğun ve dramatik olabilir. Kişi yaşadığı bir olaya güçlü duygusal tepkiler verebilir ancak bu duygular kısa sürede değişebilir. Örneğin kısa süre içinde yoğun bir sevinçten üzüntüye veya hayal kırıklığına geçebilir. Bu nedenle duygular dışarıya hızlı değişen veya yüzeysel bir görünüm verebilir.

Duyguların ifade ediliş biçimi de dikkat çekici olabilir. Kişi yaşadıklarını anlatırken daha dramatik bir dil kullanabilir, güçlü görüşler ifade ederken ayrıntılara daha az yer verebilir veya çevresindekilerin tepkilerine göre duygusal ifadelerini değiştirebilir. Bu durum özellikle yakın ilişkilerde karşı tarafın kişinin ne hissettiğini anlamasını zorlaştırabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Histrionik kişilik bozukluğunun nedenleri henüz tam olarak bilinmemekle birlikte genetik yatkınlığın, çocukluk döneminde yaşanan bazı deneyimlerin ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynayabileceği düşünülür. Histrionik kişilik bozukluğunun gelişimi ile ilişkili olabileceği düşünülen başlıca faktörler şunlardır:

• Genetik yatkınlık,
• Çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimler,
• Tutarsız veya sınırların yeterince belirgin olmadığı ebeveynlik biçimleri,
• Aile içerisindeki ilişki ve davranış örüntüleri,
• Kişilik gelişimini etkileyebilecek çevresel faktörler.

Bununla birlikte bu faktörlerden herhangi birinin bulunması kişide histrionik kişilik bozukluğu gelişeceği anlamına gelmez. Bozukluğun ortaya çıkışında farklı biyolojik ve çevresel etkenlerin bir arada rol oynayabileceği kabul edilir.

Histrionik Kişilik Özellikleri ile Dışa Dönüklük Aynı Şey midir?

Histrionik kişilik özellikleri ile dışa dönüklük aynı şey değildir. Dışa dönük kişiler sosyal ortamlarda bulunmaktan, yeni insanlarla tanışmaktan veya kendilerini ifade etmekten hoşlanabilir. Bu özellikler kişinin günlük yaşamını veya ilişkilerini olumsuz etkileyen bir durum olarak değerlendirilmez.

Histrionik kişilik örüntüsünde ise sosyal davranışlara yoğun dikkat ve onay arayışı eşlik edebilir. Kişi ilgi odağında olmadığında rahatsızlık hissedebilir, dikkat çekmek amacıyla görünümünü veya davranışlarını ön plana çıkarabilir ve çevresindekilerin tepkilerinden daha fazla etkilenebilir. Dolayısıyla iki durum arasındaki fark yalnızca kişinin ne kadar sosyal olduğuyla değil, davranışların altında yatan örüntü ve bunların yaşam üzerindeki etkileriyle ilişkilidir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu ile Borderline Aynı Şey midir?

Histrionik kişilik bozukluğu ile borderline kişilik bozukluğu aynı değildir. Her iki kişilik bozukluğunda da yoğun duygusal tepkiler ve ilişkilerde güçlükler görülebilir. Ancak borderline kişilik bozukluğunda terk edilme korkusu, boşluk hissi, kimlik algısında değişkenlik ve kendine zarar verme davranışları daha belirgin olabilir.

Histrionik kişilik bozukluğunda ise dikkat çekme ihtiyacı ve aşırı duygusallık daha ön plandadır. Kişi ilgi odağında olmadığı durumlarda rahatsızlık hissedebilir ve ilişkilerini gerçekte olduğundan daha yakın algılayabilir. İki bozukluk bazı ortak özellikler taşısa da birbirinden farklı kişilik örüntüleridir.

Histrionik ve Narsistik Kişilik Bozukluğu Arasındaki Fark Nedir?

Histrionik kişilik bozukluğu ile narsistik kişilik bozukluğu dikkat çekme ve başkalarının ilgisini isteme gibi bazı ortak özellikler gösterebilir. Ancak narsistik kişilik bozukluğunda üstünlük algısı, hayranlık beklentisi ve empati güçlüğü daha belirgindir.

Histrionik kişilik bozukluğunda ise kişinin dikkat çekme ve ilgi görme ihtiyacı ön plana çıkar. Kişi ilgi odağında kalabilmek için görünümünü, davranışlarını veya duygusal ifade biçimini kullanabilir. Narsistik kişilik bozukluğunda dikkat çekme isteği daha çok beğenilme ve hayranlık görme beklentisiyle ilişkilidir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?

Histrionik kişilik bozukluğu, yakın ilişkilerde belirgin güçlüklere zemin hazırlayabilir. Bireyin süregelen ilgi ihtiyacı, partnerinin ya da çevresindekilerin zamanla bunalmış hissetmesine katkıda bulunabilir. İlişki problemleri, bu bozukluğun en sık görülen yansımalarından biri olabilir.

Öte yandan birey, ilişkileri gerçekte olduğundan daha derin ya da anlam yüklü algılayabilir. Bu durum yanlış anlamalara ve hayal kırıklıklarına yol açabilir. Sınırların belirlenmesinde yaşanan güçlükler de ilişki dinamiklerini zorlayabilir. Tüm bu etkenler bir araya geldiğinde, hem birey hem de yakınları için terapi desteği faydalı olabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Nasıl Değerlendirilir?

Histrionik kişilik bozukluğu, kişinin yalnızca birkaç davranışına bakılarak değerlendirilemez. Değerlendirme sırasında kişinin düşünce, duygu ve davranış örüntülerinin ne zamandır devam ettiği, farklı ortamlarda nasıl ortaya çıktığı ve ilişkilerini veya günlük yaşamını nasıl etkilediği ele alınır.

Uzmanlar kişinin geçmiş deneyimleri, ilişki biçimleri ve duygusal tepkileri hakkında bilgi alabilir. Histrionik kişilik bozukluğu bazı özellikleri bakımından borderline veya narsistik kişilik bozukluğu gibi diğer kişilik bozukluklarıyla benzerlik gösterebildiğinden değerlendirme sırasında bu durumların birbirinden ayırt edilmesi de önemlidir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Histrionik kişilik bozukluğu tedavisinde temel yaklaşım psikoterapidir. Terapi sürecinde kişinin düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesi, duygularını daha sağlıklı biçimde ifade edebilmesi ve ilişkilerinde yaşadığı güçlükler üzerinde çalışması amaçlanabilir.

Histrionik kişilik bozukluğunda yararlanılabilecek terapi yaklaşımları arasında şunlar yer alabilir:

• Bilişsel davranışçı terapi, kişinin düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesine ve bunları yeniden değerlendirmesine yardımcı olabilir.
• Şema terapi, kişinin uzun süredir devam eden düşünce, duygu ve ilişki örüntülerini anlamasına yardımcı olabilir.
• Psikodinamik terapi, kişinin duygusal çatışmalarını ve ilişki örüntülerini ele almaya yardımcı olabilir.
• Bireysel terapi, kişinin yaşadığı sorunların ve ihtiyaçlarının bireysel olarak ele alınmasına olanak sağlayabilir.

Histrionik kişilik bozukluğunu doğrudan tedavi eden belirli bir ilaç bulunmaz. Bununla birlikte depresyon veya anksiyete gibi eşlik eden ruh sağlığı sorunları varsa uzman değerlendirmesi sonucunda ilaç tedavisinden de yararlanılabilir.

Histrionik Örüntülerde Terapi Nasıl Yardımcı Olabilir?

Terapi, histrionik kişilik özelliklerinin kişinin yaşamına ve ilişkilerine nasıl yansıdığını fark etmesine yardımcı olabilir. Kişi terapi sürecinde ilgi ve onay ihtiyacının hangi durumlarda arttığını, bu durumlarda nasıl davrandığını ve davranışlarının ilişkilerini nasıl etkilediğini daha ayrıntılı biçimde değerlendirebilir.

Bu süreçte farklı terapi yaklaşımlarından yararlanılabilir. Örneğin şema terapi, kişinin uzun süredir devam eden düşünce, duygu ve ilişki örüntülerini fark etmesine ve bunların geçmiş deneyimlerle bağlantısını anlamasına yardımcı olabilir. Terapi sırasında duyguları tanıma ve daha iyi biçimde ifade etme, ilişkilerde gerçekçi beklentiler geliştirme ve tekrarlayan davranış örüntülerini fark etme üzerinde çalışılabilir. Amaç kişinin kendisini ve ilişkilerini daha iyi anlamasına, zamanla daha işlevsel başa çıkma yolları geliştirmesine yardımcı olmaktır.

İlişkilerinizde sürekli onay aradığınızı, ilgi görmediğinizde yoğun rahatsızlık yaşadığınızı veya duygusal tepkilerinizin ilişkilerinizi zorladığını düşünüyorsanız sebeplerini bir uzmanla değerlendirebilirsiniz. Terappin’deki uzman psikologların çalışma alanlarını inceleyebilir, ihtiyaçlarınıza uygun uzman psikolog desteği için randevu oluşturabilirsiniz.

Kendine zarar verme düşüncelerinde 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Sonuç

Histrionik kişilik bozukluğu, sürekli dikkat çekme ihtiyacı, aşırı duygusallık ve ilişkilerde ortaya çıkabilen bazı tekrarlayan davranış örüntüleriyle karakterize bir kişilik bozukluğudur. Belirtilerin yoğunluğu ve kişinin yaşamına etkisi değişiklik gösterebilir. Değerlendirme sırasında kişinin yalnızca belirli davranışlarına değil, bu davranışların ne kadar süredir devam ettiğine ve farklı yaşam alanlarını nasıl etkilediğine bakılır.

Histrionik kişilik bozukluğu tedavisi için psikoterapi temel yaklaşımdır. Terapi kişinin kendi duygu, düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesine, ilişkilerinde yaşadığı güçlükleri anlamasına ve daha işlevsel başa çıkma yolları geliştirmesine yardımcı olabilir.