Bağımlı Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri ve Nedenleri

Başkalarından destek almak, önemli kararları güvendiğiniz kişilerle paylaşmak ve zaman zaman güvence aramak yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak kişinin onay almadan karar vermekte sürekli zorlanması, sorumluluklarını başkasına bırakması veya bir ilişkiyi kaybetmemek için kendi sınırlarından vazgeçmesi günlük yaşamını etkileyebilir.

Belirtilerin farklı ilişkilerde görülmesi, uzun süredir devam etmesi ve günlük yaşamı etkilemesi önemlidir. Kaygı, depresyon ve diğer ruh sağlığı bozuklukları bazı belirtiler bakımından benzerlik gösterebilir. Ruh sağlığı uzmanı, belirtilerin süresini ve kişisel, sosyal, mesleki işlevlere etkisini birlikte değerlendirir.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Nedir?

Bağımlı kişilik bozukluğu karşılıklı bağlılıktan farklıdır. Sağlıklı ilişkilerde kişiler birbirlerinden destek alırken kendi kararlarını verebilir ve gerektiğinde sınır koyabilir. Bağımlı yapıda ise desteği kaybetme korkusu kişinin tercihlerini belirleyebilir. Örneğin önemli bir karar öncesinde fikir almak olağandır. Güvence olmadan basit seçimleri sürekli ertelemek ise değerlendirilmesi gereken farklı bir örüntü olabilir.

Uzman, kişilik bozukluğu değerlendirmesinde düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçimlerinin ne kadar kalıcı olduğuna bakar. Kültürel özellikleri, yaşam koşullarını ve kişinin gelişim dönemini de dikkate alır.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Bağımlı kişilik bozukluğu belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Kişi kendi kararlarına güvenmekte zorlanabilir, sık sık güvence arayabilir veya desteği kaybetmemek için görüşlerini açıklamaktan kaçınabilir. Yalnız kaldığında çaresizlik hissetme, önemli sorumlulukları başkasına bırakma ve ilişkilerde kendi ihtiyaçlarını geri plana atma da görülebilir.

Bu deneyimlerden birini yaşamak tanı için yeterli değildir. Dönemsel kaygı, yas veya zorlayıcı yaşam olayları da benzer davranışlara yol açabilir.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Bağımlı kişilik bozukluğunun tek ve kesin bir nedeni bilinmez. Mizaç özellikleri, biyolojik yatkınlık, kültürel çevre ve erken dönem ilişkisel deneyimler birlikte rol oynayabilir.

Aşırı koruyucu veya kontrolcü yetiştirilme bazı kişilerde bağımsızlık gelişimini etkileyebilir. Yine de belirli bir ebeveyn tutumunu doğrudan neden saymak doğru değildir. Benzer deneyimleri yaşayan herkes aynı güçlüğü geliştirmez.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?

Bir uzmanın değerlendirmesi yalnızca belirti saymaya dayanmaz. Davranışların farklı ortamlarda görülüp görülmediği, ne zaman başladığı ve işlev kaybına yol açıp açmadığı incelenir. Uzman, benzer belirtiler gösterebilen borderline kişilik bozukluğu gibi durumları da dikkate alır. Değerlendirmede ilişki öyküsü, yalnız kalmaya verilen tepkiler, karar alma biçimi ve kişisel sınırların korunup korunamadığı birlikte ele alınabilir.

"Karar vermekte zorlanıyorum" düşüncesi bu nedenle tek başına tanı koydurmaz. Kararları sürekli başkasına bırakmak, hayır diyememek ve zarar görülen bir ilişkiden ayrılamamak birlikte değerlendirilmesi gereken örneklerdir.

Uzman Notu: Bağımlı kişilik özellikleri ile bağımlı kişilik bozukluğu aynı değildir. Tanı için kalıcı yapının yaşamı belirgin biçimde etkilemesi ve kapsamlı değerlendirme gerekir.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Psikoloğu Tanı Ölçütleri

Bağımlı kişilik bozukluğu tanısı tek bir davranışa dayanmaz. DSM-5-TR çerçevesinde bakım görmeye yönelik yoğun ihtiyacın boyun eğici davranışlar ve ayrılma korkusuyla birlikte görülmesi değerlendirilir. Bu örüntünün erken yetişkinlik döneminde başlaması ve farklı yaşam alanlarına yayılması önemlidir.

Tanı değerlendirmesinde aşağıdaki sekiz ölçütten en az beşinin bulunması gerekir:

• Günlük kararları aşırı öneri ve güvence almadan vermekte zorlanma
• Yaşamın önemli alanlarındaki sorumlulukları başkalarının üstlenmesine ihtiyaç duyma
• Desteği veya onayı kaybetme korkusuyla anlaşmazlığını ifade etmekte zorlanma
• Kendi kararlarına ve becerilerine güvenmediği için tek başına bir işe başlamakta zorlanma
• Bakım ve destek görebilmek için istemediği görevleri üstlenme
• Kendi bakımını sağlayamayacağı korkusuyla yalnızken çaresiz veya huzursuz hissetme
• Yakın bir ilişki sona erdiğinde hızla yeni bir bakım ve destek ilişkisi arama
• Kendi başının çaresine bakmak zorunda kalacağı düşüncesiyle yoğun biçimde meşgul olma

Sayılan ölçütler kendi kendine tanı koymak amacıyla kullanılmamalıdır. Uzman, davranışların kalıcılığını, kültürel bağlamı, günlük yaşama etkisini ve başka ruhsal ya da fiziksel durumlarla açıklanıp açıklanamayacağını birlikte değerlendirir.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi kişisel ihtiyaçlara ve eşlik eden güçlüklere göre planlanır. Psikoterapide bağımsız karar verme, kendini ifade etme, sınır koyma ve ilişki kurma biçimleri üzerinde çalışılabilir. Bilişsel davranışçı veya psikodinamik yaklaşımlar değerlendirilebilir.

İlaçlar bağımlı kişilik bozukluğunu doğrudan tedavi etmez. Eşlik eden depresyon veya kaygı için ilaç düşünülürse kararı psikiyatrist vermelidir.

Online Terapi ile Bağımlı Kişilik Bozukluğu Tedavisi Mümkün mü?

Online terapi bazı kişiler için ulaşılabilir bir destek seçeneği olabilir. Yüz yüze veya online terapi tercihi kişinin ihtiyaçlarına, yaşam koşullarına, güvenliğine ve uzman değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Bağımlı davranışlar seçimlerinizi, işinizi veya ilişkilerinizi sınırlıyorsa uzman değerlendirmesi yararlı olabilir. Şu durumlarda destek almayı düşünebilirsiniz:

• Yalnız kalma korkusu günlük yaşamınızı belirliyorsa
• Kararlarınız için sürekli güvenceye ihtiyaç duyuyorsanız
• Terk edilmemek için istemediğiniz davranışlara razı oluyorsanız
• İlişkinizde psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet varsa
• Depresyon ve yoğun kaygı eşlik ediyorsa

Sonuç

Bağımlı kişilik bozukluğu, yalnızca kararsızlık veya yakınlık ihtiyacı değildir. Uzun süren bağımlılık, boyun eğme ve ayrılma korkusu kişinin yaşam alanlarını etkileyebilir. Doğru değerlendirme, benzer durumlardan ayrılmasını sağlar.

Bu özelliklerin yaşamınızı sınırlandırdığını düşünüyorsanız Terappin üzerinden uzman klinik psikolog desteği alabilirsiniz. İlk görüşme, ihtiyaçlarınızı anlamlandırmanız ve uygun yaklaşımı belirlemeniz için başlangıç olabilir.