Lohusalık Döneminde Psikolojik Destek Ne Zaman Gerekir?

Bebek sahibi olmak bir aile için hayatın en heyecan verici dönemlerinden biridir. Bu nedenle lohusalık dönemi psikolojisi çoğu zaman göz ardı edilebilir. Oysa doğumla birlikte en büyük değişimi yaşayan kişi kadındır ve bu değişim yalnızca bebeğin bakımını üstlenmekten ibaret değildir. Bedeniniz iyileşmeye çalışırken hormon düzeyleriniz, uyku düzeniniz, günlük yaşamınız ve aile içindeki rolünüz de değişir. Bu nedenle lohusalıkta ağlama, kaygı, hassasiyet ve duygu geçişleri görülebilir.

Doğumdan sonra daha sık ağladığınızı mı fark ediyorsunuz? Kendinizi sürekli kaygılı, yetersiz veya yalnız mı hissediyorsunuz? İçeriğin devamında yaşadığınız değişimlerin baby blues, doğum sonrası depresyon veya doğum sonrası psikozla ilişkili olup olmadığını ve hangi durumlarda psikolojik destek almanın faydalı olabileceğini bulabilirsiniz.

Lohusalık Dönemi Psikolojisi Nedir?

Doğumdan sonra çevrenizdeki hemen herkes bebekle ilgilenir. Bu son derece olağandır. Ancak çok az kişi annenin nasıl olduğunu ve kendini nasıl hissettiğini merak eder. Anne olmak bir kadının hayatındaki en unutulmaz anlardan biridir; bununla birlikte bu sürecin her zaman sorunsuz ilerlediğini söylemek zordur. Aksine bu dönemde ruh halinde dalgalanmalar, üzüntü, kaygı, endişe ve yorgunluk gibi durumlarla sık karşılaşılır.

Doğumdan sonra kadınların büyük çoğunluğu bebeklerine kavuşmaktan dolayı yoğun bir mutluluk yaşarken aynı zamanda kaygı, yorgunluk veya yetersizlik hissedebilir. Kendinizi geçici bir süre yetersiz hissetmeniz, bir kez ağlama krizi geçirmeniz ya da zaman zaman uyumaya fırsatınız olduğu halde uykusuz geceler yaşamanız her zaman psikolojik bir sorun olduğu anlamına gelmez.

Buna karşın yaşadığınız yoğun duygular kendiliğinden geçmiyor, giderek şiddetleniyor, yaşam kalitenizi ve sosyal ilişkilerinizi etkiliyorsa psikolojik destek düşünülebilir. Lohusalık döneminde kendinizi mutsuz hissediyorsanız yalnız değilsiniz.

Doğum Sonrası Duygusal Değişimler Neden Yaşanır?

Lohusalık, bir kadının fizyolojik ve psikolojik açıdan daha hassas olabildiği bir dönemdir. Bunun başlıca nedeni hem gebelik sürecinde hem de doğumdan sonra yaşanan hormonal değişimlerdir. Bazı araştırmalara göre duygusal belirtilerin en yoğun yaşandığı dönem; progesteronun düşmesi, östradiol ve kortizolün azalması ile prolaktinin yükselmesiyle aynı zamana denk gelir.

Ancak hormonal değişimler doğum sonrasında yaşananları anlamlandırmak için tek başına yeterli değildir. Doğum sonrası psikoloji çalışmalarına göre fizyolojik etkenlerin yanı sıra psikolojik, sosyal ve kültürel etkenler de duygusal değişimlere zemin hazırlayabilir. Bazı çalışmalar; evlilik ilişkisindeki sorunların, sosyal destek eksikliğinin, planlanmamış gebeliğin, doğum sayısının ve gebelik şeklinin de bu dönemde duygusal zorlanmayla ilişkili olabileceğini gösterir.

Baby Blues Nedir?

Baby blues; lohusalık hüznü, annelik hüznü veya maternity blues olarak da adlandırılan geçici bir ruh hali değişimidir. Genellikle doğumdan sonraki 2-3 gün içinde ortaya çıkar ve bu tabloda hafif depresif belirtiler görülebilir. Yapılan bir çalışmada baby blues görülme sıklığının toplumlara göre %13,7 ile %76 arasında değiştiği görülür. Bu farklılıkta kültürel özelliklerin yanı sıra belirtileri yaşayan kadınların bir uzmana başvurmadıkları için kayıt altına alınmamış olmasının da rolü olabilir.

Lohusalıkta ağlama, kaygı, stres, huzursuzluk, çabuk öfkelenme ve ruh halinde dalgalanmalar yaşayabilirsiniz. Bu belirtiler çoğunlukla hafifse ve iki hafta içinde kendiliğinden azalıyorsa genellikle lohusalık hüznünden şüphelenilir.

Baby blues'un kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte uzmanlara göre biyolojik, psikolojik ve sosyal bazı etkenlerin rolü olabilir. Geçici bir durum olsa da doğum sonrası depresyon için risk göstergelerinden biri olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle belirtilerin hafiflememesi veya giderek şiddetlenmesi durumunda uzman desteği faydalı olabilir.

Lohusalıkta Görülebilen Psikolojik Belirtiler

Lohusalıkta görülebilen psikolojik belirtiler hafif düzeyde olabileceği gibi daha ağır tablolara da uzanabilir. Pek çok kadın doğumdan sonra baby blues olarak adlandırılan durumu yaşayabilir. Yaklaşık 7 kadından 1'i ise daha önce keyif aldığı şeylerden zevk almama, yoğun kaygı, endişe ve yalnızlık hissiyle tanımlanan lohusa depresyonu ile karşı karşıya kalır. Doğum sonrası depresyon genellikle ilk 6 hafta içinde ortaya çıksa da bazen doğumdan sonraki ilk bir yıl içinde de gelişebilir.

Doğum sonrası depresyon belirtileri yaşayan bazı kadınlar, anneliklerinin veya bebeklerine duydukları sevginin sorgulanmasından çekinebilir. Bu kaygı, yaşadıklarını yakınlarıyla paylaşmalarını ve yardım istemelerini zorlaştırabilir. Oysa bu belirtiler kadının bebeğini sevmediği veya iyi bir anne olmadığı anlamına gelmez. Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa lohusalıkta psikolojik destek almak faydalı olabilir.

Baby Blues ile Doğum Sonrası Depresyon Arasındaki Farklar

Ne zaman başlar? Baby blues genellikle doğumdan sonraki ilk birkaç gün içinde başlar. Doğum sonrası depresyon çoğunlukla ilk haftalarda başlar; ancak doğumdan sonraki ilk yıl içinde de ortaya çıkabilir.

Ne zaman geçer? Baby blues genellikle iki hafta içinde kendiliğinden hafifler. Doğum sonrası depresyon daha uzun sürebilir ve destek alınmazsa aylarca devam edebilir.

Belirtileri nelerdir? Baby blues'ta kendinizi daha hassas ve kırılgan hissedebilir, sık ağlama ile ani duygu değişimleri yaşayabilirsiniz. Doğum sonrası depresyonda ise üzüntü, umutsuzluk, yoğun kaygı veya suçluluk hissi ön plandadır; daha önce keyif aldığınız şeylere ilginizi kaybedebilirsiniz.

Günlük hayata etkisi nedir? Baby blues'ta zorlansanız da genellikle günlük ihtiyaçlarınızı ve bebeğin bakımını sürdürebilirsiniz. Doğum sonrası depresyonda kişisel ihtiyaçları karşılamak, bebekle ilgilenmek ve günlük sorumlulukları yerine getirmek belirgin biçimde zorlaşabilir.

Ne yapılabilir? Baby blues'ta dinlenmek, duyguları paylaşmak ve yakınlardan yardım istemek süreci kolaylaştırabilir; belirtiler şiddetlenir veya iki haftadan uzun sürerse uzman desteği alınabilir. Doğum sonrası depresyonda günlük yaşam ciddi biçimde etkileniyorsa uzman psikolog değerlendirmesi faydalı olabilir.

Lohusalık Döneminde Kendinizi Psikolojik Olarak Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Lohusalıkta bebeğin bakımı ve ihtiyaçları öncelik kazandığı için yeni anne olduysanız kendi ihtiyaçlarınızı görmezden gelebilirsiniz. Oysa bu dönemde sizin de bebeğiniz kadar bakıma ve ilgiye ihtiyacınız vardır. Doğum sonrası kendinizi psikolojik olarak desteklemek için şunları deneyebilirsiniz:

• Belirli işler için kesin saatler koymak yerine bebeğinizin düzenine göre değişebilen esnek bir günlük plan oluşturabilirsiniz.
• Her gün tamamlayabileceğiniz tek bir iş belirleyerek sorumlulukların gözünüzde büyümesini önleyebilirsiniz.
• Yemek hazırlama, alışveriş, temizlik veya bebek bakımı için yakınlarınızdan yardım isteyebilirsiniz.
• Gece bakımını eşinizle veya ailenizle paylaşarak daha fazla dinlenebileceğiniz zamanlar oluşturabilirsiniz.
• Nasıl hissettiğinizi güvendiğiniz biriyle paylaşabilir, duygusal değişimlerinizi takip etmek için kısa notlar alabilirsiniz.
• Misafirlerin ne zaman geleceği ve ne kadar kalacağı konusunda sınırları siz koyabilirsiniz.
• Sosyal medyada gördüğünüz annelik paylaşımlarını kendi yaşadıklarınızla karşılaştırmamaya çalışabilirsiniz.
• Gün içinde birkaç dakikanızı müzik dinlemeye, kitap okumaya veya size iyi gelen başka bir uğraşa ayırabilirsiniz.
• Fiziksel iyileşme süreciniz uygunsa kısa yürüyüşler yapabilirsiniz.
• Kendinizi hazır hissediyorsanız benzer süreçlerden geçen diğer annelerle konuşabilirsiniz.

Her öneri her kadın için aynı ölçüde uygun olmayabilir. Örneğin başka annelerle konuşmak bazı kadınların kendini anlaşılmış hissetmesine yardımcı olurken bazılarında daha fazla stres yaratabilir. Uyguladığınız yöntemlere rağmen belirtiler devam ediyorsa profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz.

Lohusalıkta Psikolojik Destek Ne Zaman Gerekir?

Lohusalıkta yaşanan üzüntü, kaygı ve endişe gibi durumlar kısa sürede hafiflemiyorsa ya da günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa psikolojik destek alınabilir. Belirtilerin ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü kadar, yoğunluğu ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisi de önemlidir.

Lohusalıkta ortaya çıkabilecek en ağır tablolardan biri doğum sonrası psikozdur. Yaklaşık her 1000 kadından 1'ini etkileyen bu durum genellikle doğumdan sonraki ilk günlerde veya haftalarda aniden başlar. Sanrı, halüsinasyon, belirgin kafa karışıklığı, aşırı hareketlilik ve hızla değişen ruh hali görülebilir; belirtiler saatler içinde değişebilir.

Bu tür belirtiler ya da kendinize veya bebeğinize zarar verme yönünde düşünceler varsa beklemeden bir ruh sağlığı uzmanına ve hekime başvurmanız önemlidir. Bu durumlarda uzman psikolog desteği almak, süreci güvenli biçimde yönetmeye yardımcı olabilir.

Lohusalık Dönemi Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

• "Lohusalıkta her ağlama doğum sonrası depresyondur." Doğumdan sonraki ilk günlerde görülen ağlama ve duygu geçişleri baby blues ile ilişkili olabilir. Belirtilerin iki haftayı aşması veya şiddetlenmesi destek gerektirebilir.
• "Doğum sonrası depresyon birkaç gün içinde görülür." Belirtiler çoğunlukla doğumu izleyen haftalarda veya aylarda ortaya çıkar. Gebelikte başlayabilir ya da doğumdan sonraki ilk yıl içinde de görülebilir.
• "Doğum sonrası depresyon kendiliğinden geçer." Baby blues çoğunlukla kısa sürede geriler. Doğum sonrası depresyonda ise belirtileri görmezden gelmek yerine profesyonel destek almak faydalı olabilir.
• "Yoğun kaygı da depresyonun bir parçasıdır." Doğum sonrası kaygı depresyonla birlikte veya tek başına görülebilir. Sürekli endişe ve korku günlük yaşamı zorlaştırıyorsa uzman desteği düşünülebilir.
• "Halüsinasyonlar doğum sonrası depresyon belirtisidir." Halüsinasyon, sanrı ve belirgin kafa karışıklığı doğum sonrası psikozla ilişkili olabilir; bu tablo acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
• "Doğum sonrası depresyon kişinin kötü bir anne olduğunu gösterir." Doğum sonrası depresyon, annenin bebeğine duyduğu sevginin veya annelik becerisinin bir ölçüsü değildir. Yardım istemek yetersizlik anlamına gelmez.

Lohusalık döneminde yaşadığınız duygusal değişimleri anlamlandırmak zorunda olduğunuz bir yük gibi taşımanız gerekmez. Terappin'deki uzman psikologların çalışma alanlarını inceleyebilir, ihtiyaçlarınıza uygun destek için randevu oluşturabilir ve seansınıza dilediğiniz yerden online katılabilirsiniz.