Psikoterapi Yöntemleri Nelerdir? Terapi Türleri ve Yaklaşımları

Bir düşünce, bir his, yaşadığınız bir olay, deneyimlediğiniz bir an veya ilişkilerinizde tekrar eden bir durum… Bazen bunlara değişik bir açıdan yaklaşmak, yaşadıklarınızı daha iyi anlamlandırmanıza yardımcı olabilir. Psikoterapide birbirinden farklı yaklaşımlar (terapi ekolleri) bulunur. Her yöntemin kendine özgü bir bakış açısı ve ele aldığı farklı konular vardır. Bu yazıda psikoterapi yöntemleri ve terapi türleri hakkında merak ettiklerinizi, yaklaşımlardan uygulama biçimlerine kadar birçok ayrıntıyla bulabilirsiniz.

Şema Terapi

Şema terapi; bireylerin çocukluk ve gençlik dönemlerinde geliştirdiği, zamanla kalıcı hale gelen düşünce, duygu ve davranış kalıplarını değerlendiren psikoterapi yaklaşımıdır. Şema terapide bu yapıların nasıl oluştuğu, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve bireylerin hayatındaki tekrar eden örüntülerle nasıl bağlantılı olduğu üzerinde durulur. Bu yöntemde erken dönem yaşam deneyimleri oldukça önemli bir yere sahiptir. Ayrıca bugün beliren düşüncelerin, duyguların ve davranışların geçmiş deneyimlerle olan bağı da ele alınır. Terapi sürecinde bireyin kendisini ve ihtiyaçlarını daha iyi tanıması, tekrar eden kalıpların farkına varması ve bunlara yönelik bakış açıları geliştirmesi amaçlanır.

EMDR Terapisi

“Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olarak ifade edilen ve kısaca EMDR denilen terapi yöntemi, geçmişte yaşanan rahatsız edici deneyimlerin bireyler üzerindeki etkilerini ele almak için yararlanılan yapılandırılmış psikoterapi yaklaşımıdır. Terapi sürecinde, bireyin geçmişte yaşadığı deneyime ait anı, düşünce, duygu ve bedensel tepkileri beraber ele alınır. Çalışmanın temelinde ise belirli bir anıya odaklanılırken terapistin yönlendirmesiyle göz hareketi gibi çift yönlü uyarımlardan yararlanılması yer alır. Geçmiş deneyimle bağlantılı olan düşüncelerin ve duyguların ele alınıp kişinin bu deneyime ilişkin bakış açısının yeniden yorumlanması üzerinde çalışılabilir. EMDR, belirli protokolü ve uygulama çerçevesi olan bir yöntemdir. Bu yüzden EMDR sürecinin, bu alanda eğitime ve yetkinliğe sahip bir uzman tarafından yürütülmesi önemlidir.

Üçüncü Dalga Terapiler: Diyalektik Davranış Terapisi (DBT), Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)

Üçüncü dalga terapiler; yalnızca düşüncelerin içeriğini dönüştürmeye değil, bireyin düşünceleri ve duygularıyla kurduğu ilişkiye, içinde bulunduğu ana ve davranışlarına da odaklanan çağdaş terapi yaklaşımlarını kapsar. Bu grupta Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) ile Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) öne çıkar.

Diyalektik Davranış Terapisi (DBT)

Diyalektik davranış terapisi; bireyin yoğun duygularını, düşüncelerini, davranışlarını daha işlevsel şekilde ele almasına yönelik becerileri ele alır. DBT’de farkındalık, kişilerarası ilişkiler, duygu düzenleme, zorlayıcı durumlarla başa çıkma gibi beceriler üzerinde çalışılabilir. Yaklaşım, kişinin mevcut deneyimini kabul edip yaşamında değişiklik yapabileceği alanlara odaklanmasına dayanır.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)

Kabul ve kararlılık terapisinde, bireyin zorlayıcı düşünceleri ve duyguları ile kurduğu ilişkiyi farklılaştırmasına odaklanılır. Psikolojik esneklik önemli bir kavramdır. Bireyin kendi değerlerinin farkına varması, bu değerler doğrultusunda hareket edebilmesi, zorlayıcı içsel deneyimlere karşın yaşamında anlamlı adımlar atabilmesi gibi konular üzerinde durulur.

Duygu Odaklı Terapi ve Gestalt Terapi

Duygular bireylerin kendisini, ilişkilerini ve deneyimlerini anlamlandırma biçiminde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeple kimi yaklaşımlar, duyguların farkına varılması ve ele alınmasını terapi sürecinin odağına konumlandırır. Duygu odaklı terapi ve Gestalt terapi de bu yöntemler arasında yer alır.

Duygu Odaklı Terapi

Duygu odaklı terapi, duyguların kişinin ihtiyaçlarının ve deneyimlerinin habercisi olduğu düşüncesinden yola çıkar. Terapi sürecinde bireylerin duygularını tanıması, bu duyguların neye işaret ettiğini fark etmesi, duygusal deneyimlerini daha anlaşılır kılması üzerinde çalışılır. Özellikle kişinin birbiriyle ilişkili ya da çatışan duygular yaşadığı hallerde, bu duyguların altında gizlenen ihtiyaçların ve anlamların ele alınmasına yer verilebilir.

Gestalt Terapi

Gestalt terapi, bireylerin deneyimlerine bütüncül bir bakışla yaklaşan hümanistik terapi yaklaşımlarındandır. Düşünceler, duygular, davranışlar, bedensel duyumlar birbirinden bağımsız olarak değil, bireyin o anki deneyiminin parçaları olarak değerlendirilir. Terapi sürecinde bireyin o an ne hissettiğini, ne düşündüğünü, bedeninde nelerin farkına vardığını, çevresiyle nasıl bir ilişki kurduğunu incelemesi üzerinde durulabilir. Ayrıca bireyin ihtiyaçlarını, sınırlılıklarını ve seçimlerini fark etmesine yönelik çalışmalar uygulanabilir.

Psikoterapi Yöntemleri Bir Bakışta

Aşağıdaki tablo, bu yazıda ele alınan yöntemlerin odak noktalarını ve nasıl çalıştıklarını kısaca özetler. Tablo yöntemler arasında bir üstünlük sıralaması yapmaz; hangi yaklaşımın uygun olduğu ele alınan konuya, ihtiyaçlarınıza, tercihlerinize ve terapistin yetkinliğine göre değerlendirilir.

Uygulama Biçimine Göre Terapi Türleri: Bireysel, Çift, Aile ve Grup Terapisi

Psikoterapi; kullanılan yöntem ve kuramsal yaklaşımla birlikte sürece kimlerin dahil olduğuna ve terapinin nasıl yürütüldüğüne göre değişiklik gösterebilir. Bu bakımdan terapi çeşitleri; bireysel olarak yürütülebileceği gibi çift, aile ya da grup çalışması olarak uygulanabilir. Her uygulama şeklinde değerlendirilen konular ve terapötik süreç farklı bir çerçevede ilerleyebilir.

Bireysel Terapi

Bireysel terapi; terapist ile danışanın bire bir yürüttüğü psikoterapi biçimidir. Terapi sürecinin içeriği, bireyin ihtiyaçları ve hedefleri doğrultusunda biçimlenebilir. Şema terapi, bilişsel davranışçı terapi, psikodinamik terapi, Gestalt terapi ya da farklı terapi yöntemleri bu çerçevede uygulanabilir. Bireysel terapide kişinin kendisiyle ilgili düşüncelerini, duygularını, deneyimlerini daha detaylı bir şekilde ele alması mümkün olabilir.

Çift Terapisi

Çift terapisi, beraberliği olan bireylerin ilişkilerine dair konuları terapist eşliğinde ele aldığı bir psikoterapi şeklidir. İletişim sorunları, süreğen anlaşmazlıklar, beklentiler arasındaki farklılıklar ya da zaman içerisinde ilişkinin değişen şartları gibi çeşitli konular terapi sürecinde ele alınabilir. Terapist; çiftin iletişim kalıplarının farkına varmasına, birbirlerinin ihtiyaç ve beklentilerini açıkça ifade etmelerine ya da üzerinde çalışılan konuya değişik bakış açılarından bakmalarına yönelik çalışmalar yapabilir.

Aile Terapisi

Aile terapisi, aile üyeleri arasındaki ilişkileri ve etkileşimleri değerlendirir. İletişim güçlükleri, değişen aile şartları, roller ve sorumluluklar arasındaki değişiklikler, aile bireylerinin birbirleriyle kurduğu ilişki biçimleri terapi sürecinde ele alınabilir. Aile terapisinin temel özelliklerinden biri, yaşanan konuların tek bir kişi üzerinden değil aile içindeki ilişkiler ve etkileşimler bağlamında ele alınabilmesidir.

Grup Terapisi

Grup terapisi, birden fazla kişinin terapist ya da terapistler eşliğinde aynı grup ortamında psikoterapi sürecine katılım sağladığı uygulama biçimidir. Grup üyeleri, belirlenen konu ve çerçeve içerisinde kendi deneyimlerini paylaşıp diğer kişilerin deneyimlerinden yola çıkarak farklı bakış açıları geliştirebilir.

Kişiler arası etkileşimin sürecin doğal bir parçası olması grup terapisinin en önemli özelliklerinden biridir. Bu süreçte grup içinde iletişim kurma, kendini ifade etme, başkalarını dinleme, farklı deneyimlerle karşılaşma gibi durumlar deneyimlenebilir. Grubun büyüklüğü, seansların sıklığı ve süresi terapistin yaklaşımına ve terapi programına göre değişiklik gösterebilir. Grup terapisinde mahremiyet, saygı ve grup sınırları gibi konuların baştan belirlenmesi sürecin önemli unsurları arasında bulunur. Bu yüzden grup terapisi, bireysel terapiden farklı bir etkileşim ve çalışma çerçevesi sunar.

Ne Zaman Destek Alınmalı?

Psikoterapiye başlamak için önceden bir tanı almış olmanız gerekmez. Duygularınızı tanımlamakta ya da yaşadıklarınızı anlamlandırmakta zorlandığınızda, ilişkilerinizde benzer durumların tekrar ettiğini fark ettiğinizde veya geçmişte yaşadığınız rahatsız edici deneyimlerin etkilerini bugün de hissettiğinizde bir uzmanla görüşmek yardımcı olabilir.

Yoğun duygularla baş etmekte zorlanıyorsanız ya da partnerinizle veya ailenizle süreğen anlaşmazlıklar ve iletişim güçlükleri yaşıyorsanız bireysel, çift ya da aile terapisi seçenekleri değerlendirilebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğu; başvuru nedeniniz, ihtiyaçlarınız ve terapi hedefleriniz doğrultusunda uzmanla birlikte belirlenir.

Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleriniz varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Duygularınızı ve yaşantılarınızı güvenilir ve profesyonel bir ortamda paylaşmak için Terappin'de alanında yetkin uzman psikologlardan destek alabilirsiniz.