Sosyal Anksiyete Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Başa Çıkma Yolları

Sosyal anksiyete toplum içinde konuşmak, yeni insanlarla tanışmak veya başkalarının yanında yemek yemek gibi günlük durumlarda yoğun kaygı yaşanmasına neden olabilir. Bazı kişiler sosyal ortama girmeden önce ne söyleyeceğini, nasıl davranacağını veya karşısındaki kişinin kendisi hakkında ne düşüneceğini uzun süre düşünebilir. Kızarma, titreme veya sesin titremesi gibi belirtilerin başkaları tarafından fark edilmesinden endişe duymak da kaygıyı artırabilir.

Sosyal anksiyete belirtileri kişinin günlük yaşamını farklı şekillerde etkileyebilir. Toplantılarda konuşmamak, davetlere katılmamak, telefon görüşmelerini ertelemek veya yeni insanlarla tanışmaktan kaçınmak bu etkilerden bazılarıdır. Belirtilerin yoğunluğu ve ortaya çıktığı durumlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Bir toplantıda söz almak, yeni biriyle tanışmak veya kalabalık bir ortamda bulunmak sizde yoğun kaygıya mı neden oluyor? Konuşurken yüzünüzün kızarmasından, sesinizin titremesinden veya başkalarının sizinle dalga geçeceğinden endişe ediyor musunuz? Sosyal anksiyete belirtilerini, nedenlerini, günlük yaşam üzerindeki etkilerini ve hangi durumlarda uzman desteği almanız gerekebileceğini sizin için açıklamaya çalıştık.

Öne Çıkanlar

• Sosyal anksiyete, sosyal ortamlarda yoğun korku ve kaçınma davranışlarıyla kendini gösterir.
• Sosyal anksiyete bozukluğu, utangaçlıktan farklı olarak kişinin işlevselliğini bozar.
• Sosyal fobi belirtileri hem fiziksel hem de duygusal düzeyde ortaya çıkabilir.
• Sosyal anksiyete nedenleri biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörleri kapsar.
• Sosyal anksiyete tedavisi için bilişsel davranışçı terapi en sık kullanılan yöntemler arasındadır.
• Profesyonel destek almak, sosyal kaygı ile başa çıkma sürecini destekleyebilir.

Sosyal Anksiyete (Sosyal Fobi) Nedir?

Sosyal anksiyete kişinin başkaları tarafından incelenebileceği veya değerlendirilebileceği sosyal ortamlarda belirgin korku ve kaygı yaşamasıdır. Sosyal fobi olarak da adlandırılan bu durum anksiyete bozuklukları arasında yer alır. Kişi sosyal ortamda yanlış bir şey söylemekten, küçük düşmekten, reddedilmekten veya kaygılı olduğunun başkaları tarafından fark edilmesinden korkabilir.

Topluluk önünde konuşmak, sınıfta söz almak, yeni biriyle tanışmak, iş görüşmesine katılmak, başkalarının yanında yemek yemek veya alışveriş sırasında mağaza görevlisi ile konuşmak kaygıya neden olabilen durumlar arasındadır. Bazı kişilerde belirtiler topluluk önünde konuşmak gibi belirli durumlarda ortaya çıkarken bazı kişiler pek çok sosyal ortamda benzer kaygılar yaşayabilir.

Sosyal Anksiyete ile Utangaçlık Arasındaki Fark Nedir?

Utangaçlık kişinin yeni insanlarla tanışırken veya tanımadığı bir ortamda bulunurken çekingen hissetmesine neden olabilen bir kişilik özelliğidir. Her utangaç kişi sosyal anksiyete bozukluğu yaşamaz. Sosyal anksiyete ise bu durumdan farklı olarak yaşamın pek çok alanını etkileyen, kalıcı ve işlevselliği bozan bir örüntü sergiler. Utangaç birisi zamanla ortama uyum sağlayabilir sosyal fobi yaşayan biri ise kaygısının giderek arttığını ortama girme düşüncesinin bile yoğun endişeye neden olduğunu fark edebilir.

Sosyal anksiyete bozukluğunda başkalarının kendisini değerlendirmesinden korkma kişinin davranışlarını ve günlük yaşamını etkilemeye başlayabilir. Örneğin, kişi yanlış bir şey söylemekten çekindiği için toplantılarda görüşünü belirtemeyebilir, sınıfta bildiği bir sorunun cevabını vermekten kaçınabilir veya oldukça yeteneğini topluluk önünde sergilemek istemeyebilir. Utangaçlık ile sosyal anksiyeteyi ayırırken kaygının yoğunluğu, ne kadar süredir devam ettiği ve kişinin yapmak istediği veya yapması gereken şeyleri engelleyip engellemediği değerlendirilir.

Sosyal Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Sosyal anksiyete belirtileri düşünceler, duygular, fiziksel tepkiler ve davranışlarla kendisini gösterebilir. Bazı kişilerde başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğü ile ilgili kaygılar ön plandayken bazı kişilerde terleme, kızarma veya titreme gibi fiziksel belirtiler daha belirgin olabilir.

Sosyal Anksiyetenin Duygusal ve Bilişsel Belirtileri

Sosyal fobi belirtileri arasında en sık karşılaşılanlardan bir tanesi başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusudur. Kişi sosyal bir ortama girmeden önce hata yapacağını, küçük düşeceğini veya başkalarının kendisini yetersiz bulacağını düşünebilir. Başlıca duygusal ve bilişsel sosyal anksiyete belirtileri şunlardır:

• Başkaları tarafından yetersiz ya da tuhaf bulunma korkusu,
• Utanç verici bir davranış sergileme veya mahcup olma endişesi,
• Sosyal aktiviteler öncesi ve sırasında yoğunlaşan kaygı,
• Kendini olumsuz değerlendirme ve özeleştiri eğilimi,
• Sosyal etkileşim sonrasında söylenenleri veya yapılanları tekrar tekrar düşünmek,
• Kendini sosyal ortamlarda yoğun biçimde eleştirmek.

Kişi yaptığı bir konuşmayı saatler sonra tekrar düşünüp yanlış bir şey söyleyip söylemediğini sorgulayabilir. Bu tür düşünceler bir sonraki sosyal aktivitelerde kaygının artmasında neden olabilir.

Sosyal Anksiyetenin Fiziksel Belirtileri

Sosyal ortamlarda yaşanan yoğun kaygıya çeşitli fiziksel belirtiler eşlik edebilir. Bu belirtiler vücudun stres ve kaygıya verdiği tepkiyle ilişkilidir. Başlıca fiziksel sosyal anksiyete belirtileri şunlardır:

• Kalp çarpıntısı ve nefes darlığı,
• Terleme, titreme veya sesi titreyen ses tonu,
• Kızarma ve kas gerilmesi,
• Mide bulantısı veya sindirim sistemi rahatsızlıkları,
• Baş dönmesi ve konsantrasyon güçlüğü.

Sayılan belirtiler her ne kadar panik atak belirtilerini andırsa da çoğu zaman o düzeye ulaşmaz. Aralarındaki en önemli farklılık, panik atağın genellikle ani gelişen bir durum olması, sosyal anksiyetenin ise kalıcı ve uzun süreli bir kaygı hali olmasıdır.

Sosyal Anksiyetede Kaçınma Davranışları

Sosyal anksiyetesi olan kişiler kaygı yaşadıkları durumlardan uzak durmaya çalışabilir. Sosyal davetleri reddetmek, topluluk önünde konuşmayı gerektiren görevlerden kaçınmak veya yabancılarla iletişim kurmamak buna örnek verilebilir. Bu davranışlar kısa vadede rahatlatıcı gelse de uzun vadede kaygıyı pekiştirebilir. Kişi giderek daha fazla durumdan kaçınmaya başlayabilir. Kaçınma davranışını gösteren bazı belirtiler şunlardır:

• Sosyal davetleri reddetme ya da son anda iptal etme,
• Göz temasından kaçınma veya konuşmayı minimuma indirme,
• Toplu alanlarda kenarda kalma ya da erken ayrılma,
• Topluluk önünde konuşmayı gerektiren fırsatlardan uzak durma,
• Sosyal medyada etkileşimden kaçınma.

Sosyal Anksiyete Neden Olur?

Sosyal anksiyete nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Araştırmalar genetik özelliklerin, çevresel faktörlerin ve kişinin yaşadığı deneyimlerin sosyal anksiyetenin ortaya çıkmasında rol oynayabileceğini gösterir.

Ailesinde sosyal anksiyete veya başka bir kaygı bozukluğu bulunan kişilerde sosyal anksiyete görülme ihtimali daha yüksek olabilir. Bununla birlikte aile öyküsünün bulunması kişinin mutlaka sosyal anksiyete bozukluğu yaşayacağı anlamına gelmez. Genetik özelliklerin yanında öğrenilmiş davranışların ve çevresel faktörlerin de etkili olabileceği düşünülür.

Çocukluk veya ergenlik döneminde akran zorbalığına uğramak, alay edilmek, reddedilmek veya kişinin kendisini yoğun biçimde utandırılmış hissettiği deneyimler yaşaması sosyal kaygının gelişmesine yol açabilir. Sosyal ortamlarda sürekli kaygılı davranan ebeveynleri gözlemlemek veya aşırı koruyucu ve kontrolcü ebeveyn tutumları da sosyal anksiyete ile ilişkili faktörler arasında gösterilir.

Sosyal Anksiyete Hangi Durumlarda Ortaya Çıkabilir?

Sosyal fobi belirli durumlarda ya da neredeyse tüm sosyal ortamlarda tetiklenebilir. Buna karşın sosyal anksiyeteyi tetikleyen durumlar herkeste aynı değildir. Bazı kişiler topluluk önünde konuşurken yoğun kaygı yaşarken günlük sosyal iletişimlerinde belirgin bir sorun yaşamayabilir. Bazı kişilerde ise tanımadığı biriyle konuşmak veya alışveriş yapmak gibi daha sıradan durumlarda da belirtiler ortaya çıkabilir. Aşağıdaki durumlar sosyal kaygıyı tetikleyebilir:

• Topluluk önünde konuşmak veya sunum yapmak,
• Yeni insanlarla tanışmak,
• Bir konuşma başlatmak veya sürdürmek,
• İş görüşmesine katılmak,
• Toplantıda görüş belirtmek,
• Otorite konumundaki biriyle konuşmak,
• Başkalarının yanında yemek yemek veya bir şeyler içmek,
• Telefon veya görüntülü görüşme yapmak,
• Sınıfta söz almak,
• Eleştirilme ihtimali bulunan durumlarda bulunmak.

Kişinin hangi durumda ne kadar kaygı yaşadığı kadar bu kaygının davranışlarını ne ölçüde değiştirdiği de değerlendirmede önemlidir. Eğer günlük yaşam ciddi ölçüde kısıtlanıyorsa o zaman uzman desteği alınmasında fayda olabilir.

Sosyal Anksiyete Döngüsü Nasıl Oluşabilir?

Sosyal kaygı sosyal ortama girmeden önce başlayabilir. Kişi yaklaşan bir toplantıda konuşamayacağını, yanlış bir şey söyleyeceğini veya kaygısının başkaları tarafından fark edileceğini düşünebilir. Bu düşünceler kaygının artmasına ve fiziksel belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

Sosyal ortama girdiğinde ise kişinin dikkati kendi davranışlarına yönelebilir. Nasıl göründüğünü, sesinin titreyip titremediğini veya yüzünün kızarıp kızarmadığını sürekli kontrol etmek karşısındaki kişiye ve konuşmaya odaklanmasını zorlaştırabilir.

Kişi ortamdan ayrıldıktan sonra konuşmayı tekrar tekrar düşünebilir ve yaptığı küçük hataları olduğundan daha önemli görebilir. Ardından benzer bir durumla karşılaşmamak için kaçınmaya başlayabilir. Kaçınma davranışlarının artması kronik kaygı örüntüsünün devam etmesine katkıda bulunabilir. Yaşanan bu durum kronik kaygı bozukluğu haline gelmeden önce döngünün fark edilmesi büyük önem taşır.

Sosyal Anksiyete Günlük Yaşamı Nasıl Etkileyebilir?

Sosyal anksiyete günlük yaşamın farklı alanlarında sorunlara neden olabilir. Öğrenciler bildikleri halde sınıfta sorulara cevap vermekten, sunum yapmaktan veya grup çalışmalarına katılmaktan kaçınabilir. İş yaşamında toplantılarda konuşmamak, iş görüşmelerinden uzak durmak veya iletişim gerektiren görevleri ertelemek görülebilir.

Günlük rutinleri yerine getirmek bile sosyal fobi yaşayan bireyler için ciddi bir çaba gerektirebilir. Alışveriş yapmak, resmi dairelerde gerekli işleri halletmek ya da sağlık hizmetlerinden faydalanmak bile zorlayıcı olabilir. Bu zorlukların zamanla kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir. Sosyal kaygı, tedavi edilmediğinde kişinin potansiyelini gerçekleştirme sürecini olumsuz etkileyebilir.

Sosyal Anksiyete Nasıl Geçer?

Sosyal anksiyete tedavisi kişinin belirtilerine, kaygının günlük yaşam üzerindeki etkisine ve ihtiyaçlarına göre planlanır. Psikoterapi sosyal anksiyete tedavisinde kullanılan başlıca yöntemlerden biridir. Bazı durumlarda uzmanlar gerekli tetkiklerin ardından semptomları hafifletmesi amacıyla anksiyete ilaçları da reçete edilebilir.

Sosyal ortamlarda kaygıyı artıran düşünceleri fark etmek ve hangi durumlardan kaçındığınızı gözlemlemek süreci anlamanıza yardımcı olabilir. Nefes ve gevşeme egzersizleri de kaygı sırasında ortaya çıkan çarpıntı, hızlı nefes alıp verme veya kas gerginliği gibi fiziksel belirtilerin hafiflemesini destekleyebilir. Belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa bu yöntemlerin yanında bir uzmandan yardım almanız yararlı olabilir.

Sosyal Anksiyetede Terapi ve Profesyonel Destek

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) sosyal anksiyete tedavisinde en fazla araştırılan psikoterapi yöntemlerinden biridir. BDT sırasında kişinin sosyal ortamlarda ortaya çıkan düşünceleri, dikkatin sürekli kendisine yönelmesi, kaçınma davranışları ve kaygıyı azaltmak amacıyla geliştirdiği davranışlar ele alınabilir.

Maruz bırakma çalışmaları da bilişsel davranışçı terapinin içerisinde kullanılabilir. Bu çalışmalarda kişi korktuğu sosyal durumlarla genellikle daha kolay olanlardan başlanarak aşamalı biçimde karşılaşır. Amaç kişinin sosyal ortamlardan kaçınmadan kaygıyla başa çıkma becerilerini geliştirmesine yardımcı olmaktır.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) sosyal anksiyetede kullanılabilen diğer psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Bu yöntemde kişinin rahatsız edici düşünce ve duygularla ilişkisi üzerinde çalışılır ve kendisi için önemli olan alanlarda davranış geliştirmesi desteklenir. Sosyal anksiyete için yapılan araştırmalarda BDT daha geniş bir kanıt birikimine sahiptir.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Sosyal kaygı günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa bir uzmandan destek alabilirsiniz. Özellikle aşağıdaki durumlar uzman desteği ihtiyacını gösterebilir:

• Sosyal kaygı nedeniyle iş, okul veya sosyal sorumluluklarınızı yerine getirmekte zorlanıyorsanız,
• Yapmak istediğiniz etkinliklerden değerlendirilme korkusu nedeniyle vazgeçiyorsanız,
• Toplantı, sunum, telefon görüşmesi veya günlük sosyal etkileşimlerden düzenli olarak kaçınıyorsanız,
• Sosyal ortamlara girmeden önce yoğun kaygı yaşıyorsanız,
• Yaşadığınız sosyal etkileşimleri sonrasında uzun süre düşünüyorsanız,
• Kaygıyla kendi yöntemlerinizle başa çıkmakta zorlanıyorsanız.

Uzman görüşmesi sırasında belirtilerin ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediği ele alınır. Gerektiğinde benzer belirtilere neden olabilecek diğer psikolojik sağlık sorunları da değerlendirilebilir. Siz de sosyal ortamlarda bu tür kaygılar yaşıyorsanız ve çözümlemekte zorlanıyorsanız, Terappin'den uzman desteği alabilirsiniz.

Sonuç

Sosyal anksiyete, başkaları tarafından değerlendirilme veya eleştirilme korkusunun günlük yaşamı etkilemeye başladığı bir kaygı bozukluğudur. Sosyal ortamlardan kaçınma, konuşmaktan çekinme, yaşanan etkileşimleri uzun süre düşünme ve kızarma, titreme gibi fiziksel belirtiler görülebilir.

Kaygı okul, iş, ilişkiler veya günlük sorumluluklarınızı etkilemeye başladıysa bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Bilişsel davranışçı terapi başta olmak üzere farklı psikoterapi yöntemleri sosyal anksiyete belirtileriyle başa çıkmanıza yardımcı olabilir.