Yeni Bir Yaşam Tarzı Nasıl Oluşturulur? Sürdürülebilir Değişim için Öneriler

Yaşam tarzı değişikliği kısa sürede tamamlanması gereken bir dönüşüm değildir. Bunun yerine zaman içinde şekillenen süreç şeklinde değerlendirmek daha gerçekçi olabilir. Nerede olduğunuzu fark etmek, neyi değiştirmek istediğinizi belirlemek ve günlük hayatınıza uyabilecek küçük adımlar seçmek sürecin önemli parçalarıdır. Siz de yaşam tarzınızı değiştirmek istiyorsanız, bazı önerilere göz atarak neler yapabileceğinize daha kolay karar verebilirsiniz.

Yeni Bir Yaşam Tarzı Nasıl Oluşturulur?

Tüketim alışkanlıklarını azaltmak, sade düzen oluşturmak veya belirli davranışları bırakmak bazı kişiler için anlamlı olabilir. Ancak herkesin ihtiyaçları ve yaşam koşulları farklıdır. Dolayısıyla tek yaşam biçimini benimsemek yerine sizin için neyin önemli olduğunu anlamanız ve değişimi kendi ihtiyaçlarınıza göre şekillendirmeniz sürdürülebilir alışkanlıklar sunabilir.

Yaşam Tarzı Değişikliği Neden Zor Olabilir?

Değişimin zorlayıcı olmasının bir başka nedeni de yeni davranışların başlangıçta daha fazla dikkat ve çaba gerektirebilmesidir. Eski rutin tanıdık olduğu için kolayca sürdürülebilirken yeni alışkanlıklar kazanmak adına planlamak ve tekrar etmek gerekebilir. Yoğun iş temposu, uyku düzenindeki değişiklikler, aile sorumlulukları, stres veya çevresel koşullar da planlanan davranışların uygulanmasını zorlaştırabilir.

Değişimin doğrusal ilerlemek zorunda olmadığını hatırlamak da önemlidir. Bazı günler planınıza uyabilir, bazı günler eski rutininize dönebilirsiniz. Tek aksama sürecin tamamının başarısız olduğu anlamına gelmez. Asıl önemli olan neyin işe yaradığını gözlemleyerek yeniden devam edebilmenizdir.

Yeni Alışkanlıklar Nasıl Kazanılır?

Yeni bir alışkanlık kazanmak istediğinizde başlangıç noktanız, davranışı mümkünse açık şekilde tanımlamak olabilir. "Daha düzenli olacağım." gibi genel hedef yerine "Akşam yatmadan önce ertesi gün yapacaklarımı gözden geçireceğim." gibi belirli davranış oluşturmak ne yapacağınızı daha anlaşılır hale getirir.

Yeni davranışı mevcut rutine bağlamak da hatırlamayı kolaylaştırabilir. Örneğin sabah kahvenizi hazırladıktan sonra günlük planınıza bakmak ya da akşam dişlerinizi fırçaladıktan sonra kısa gevşeme rutini uygulamak gibi bağlantılar kurabilirsiniz. Böylece yeni alışkanlık için gün içinde tamamen ayrı bir zaman yaratmak yerine halihazırda devam eden rutinden yararlanabilirsiniz.

Başlangıçta hedefinizi ulaşılabilir tutmanız önemlidir. Kendinizden bir anda çok sayıda davranışı değiştirmenizi beklemek günlük yaşamda uygulanması zor plan oluşturabilir. Bunun yerine önceliğinizi belirleyerek bir davranış üzerinde çalışabilir ve bu davranış rutininize yerleştikçe yeni adımlar ekleyebilirsiniz.

Alışkanlık kazanma sürecinde sadece sonuca değil sürece de odaklanabilirsiniz. Hangi günlerde planınızı uyguladığınızı, hangi durumlarda zorlandığınızı ve size nelerin yardımcı olduğunu gözlemlemek kendi davranış örüntülerinizi tanımanızı sağlar. Böylece size uymayan yöntemi sürdürmeye çalışmak yerine planınızı ihtiyaçlarınıza göre değiştirebilirsiniz.

Küçük Değişikliklerle Başlamak Neden Önemlidir?

Yeni yaşam düzeni oluşturmak istediğinizde aynı anda uyku saatlerinizi, beslenme düzeninizi, hareket alışkanlıklarınızı, sosyal yaşamınızı ve çalışma biçiminizi değiştirmeye çalışmak cazip gelebilir. Fakat kapsamı geniş hedefler günlük hayatın gerçek koşullarıyla karşılaştığında devam ettirilmesi güç bir hal alabilir.

Küçük değişiklikler ise yeni davranışın günlük rutine nasıl uyduğunu görmenize fırsat verir. Örneğin kendinize daha fazla zaman ayırmak istiyorsanız başlangıçta uzun günlük program oluşturmak yerine gün içinde kısa zaman dilimini size iyi gelen etkinliğe ayırabilirsiniz. Düzenli hareket etmek istiyorsanız da kendi yaşam koşullarınıza uygun ve uygulanabilir başlangıç belirleyebilirsiniz.

Küçük bir davranışı gerçekleştirmek aynı zamanda süreci gözlemlemenizi kolaylaştırır. Hedefiniz gerçekleşmediğinde "Neden yapamadım?" sorusu yerine "Bu davranışı kolaylaştırmak için neyi değiştirebilirim?" diye düşünebilirsiniz. Zamanlama, ortam veya hedefin kapsamı size uygun değilse bunları yeniden düzenleyebilirsiniz.

Öz Farkındalık Yaşam Tarzı Değişikliğinde Neden Önemlidir?

Öz farkındalık düşüncelerinizi, duygularınızı, ihtiyaçlarınızı ve davranışlarınızı fark edebilmenizle ilişkilidir. Yaşam tarzınızda değişiklik yapmak istediğinizde öncelikle mevcut düzeninizi anlamanız, hangi davranışın sizin için sorun oluşturduğunu ve neden farklı düzen istediğinizi görmenize yardımcı olabilir.

Kendinize "Bu değişikliği neden istiyorum?", "Bunu gerçekten ben mi istiyorum, yoksa çevremdeki beklentiler mi etkiliyor?", "Hangi durumlarda eski alışkanlığıma dönüyorum?" ya da "Bu hedef günlük hayatıma ne kadar uygun?" gibi sorular yöneltebilirsiniz. Bu soruların amacı kendinizi eleştirmek değil davranışlarınızın ardındaki ihtiyaçları ve koşulları daha iyi tanımaktır.

Öz farkındalık geliştirmek için düşünce ve duygularınızı kısa notlarla takip edebilir, gün içinde belirli anlarda nasıl hissettiğinizi gözlemleyebilir ya da kararlarınızın arkasındaki nedenleri değerlendirebilirsiniz. Bazen davranışı değiştirmek için sadece davranışın kendisine odaklanmak yeterli olmayabilir. Örneğin erteleme aşırı yoğun programın veya gerçekçi olmayan beklentilerin sonucu olabilir.

Süreçte kendinize karşı yargılayıcı olmayan tutum geliştirmek de önem taşır. Öz şefkat zorlandığınız anları kişisel başarısızlık olarak değerlendirmek yerine yaşadığınız deneyime daha anlayışlı yaklaşmanıza yardımcı olabilecek kavramlardan biridir.

Yaşam Tarzı Değişikliğini Sürdürülebilir Hale Getirmek için Neler Yapılabilir?

Bir değişikliğe başlamak kadar onu, günlük hayatın farklı koşullarında sürdürebilmek de önemlidir. Bunun için değişim planınızı sadece ideal günlere göre değil yoğun veya zorlayıcı dönemleri de hesaba katarak oluşturabilirsiniz. Bu süreçte aşağıdaki adımlara dikkat edebilirsiniz:

• Öncelikle hedeflerinizi somutlaştırabilirsiniz. "Kendime daha iyi bakacağım." gibi geniş amaç yerine bunun günlük yaşamda hangi davranışlara karşılık geldiğini belirlemek uygulamayı kolaylaştırır. Uyku saatlerinizi düzenlemek, mola vermek, sosyal ilişkilere zaman ayırmak ya da ekran kullanımınızı gözden geçirmek gibi davranışlar hedefinizi görünür hale getirebilir.
• Çevrenizi yeni alışkanlığınızı destekleyecek şekilde düzenlemek de işe yarayabilir. Hatırlatıcılar kullanabilir, ihtiyacınız olan malzemeleri erişilebilir yerde tutabilir veya dikkat dağıtan unsurları azaltabilirsiniz. Bazı hedefleri güvendiğiniz kişilerle paylaşmak da süreci destekleyebilir.
• İlerlemenizi değerlendirirken sadece "yaptım" veya "yapamadım" şeklinde düşünmek yerine sürecin tamamına bakabilirsiniz. Bir davranışı ne sıklıkla gerçekleştirdiğinizi, hangi koşullarda kolay uyguladığınızı ve nerelerde zorlandığınızı fark etmek planınızı geliştirmenize yardımcı olur.
• Esneklik de sürdürülebilirliğin önemli parçalarından biridir. Hayat koşulları değiştiğinde alışkanlığınızın biçimini değiştirebilirsiniz. Belirlediğiniz plan artık size uymuyorsa hedefinizden tamamen vazgeçmek yerine onu mevcut şartlara uyarlayabilirsiniz.

Değişim Sürecinde Motivasyon Kaybıyla Nasıl Başa Çıkılır?

Bir yaşam tarzı değişikliğine başlarken yüksek istek hissetmeniz aynı isteğin her gün aynı düzeyde devam edeceği anlamına gelmez. Günlük stres, yoğunluk, yorgunluk, beklenmeyen olaylar ya da değişimin sonucunu hemen görememek başlangıçtaki isteğin azalmasına neden olabilir. Ancak yüksek motivasyon son derece önemlidir.

Alışkanlıkları sadece istekli hissettiğiniz günlere bağlı hale getirmemek önemlidir. Motivasyon değişimi başlatmak ya da sürdürmek açısından etkili olabilse dahi düzenli davranış için günlük rutinin, çevresel düzenlemelerin ve gerçekçi hedeflerin de rolü bulunur.

İstek azaldığında değişime neden başladığınızı yeniden hatırlayabilirsiniz. Hedefinizi gözden geçirmek ve sizin için hala anlamlı olup olmadığını değerlendirmek fayda sağlayabilir. Hedef hala önemliyse fakat uygulanması zorlaşıyorsa davranışın kapsamını küçültebilirsiniz. Böylece tamamen bırakmak yerine uygulanabilir biçimde devam edebilirsiniz.

Kendinizi sadece sonuç üzerinden değerlendirmemeye de dikkat edebilirsiniz. Değişim sürecindeki küçük ilerlemeleri fark etmek davranışı sürdürme çabanızı görünür hale getirir. Birkaç gün planınızın dışına çıktığınızda ise geçmiş çabanızı yok saymak yerine kaldığınız yerden devam etmeyi deneyebilirsiniz.

Uzman Notu: Yaşam tarzı değişikliği söz konusu olduğunda beyindeki ödül ile motivasyon süreçleri zaman zaman sadece dopamin ve serotonin üzerinden açıklanabilir. Ancak insan davranışı tek nörotransmitterin artması veya azalmasıyla açıklanamayacak kadar karmaşıktır. Önemli olan davranışların kişinin ihtiyaçları, değerleri, günlük işlevselliği ve yaşam koşulları içindeki yerini değerlendirebilmektir.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Yaşam tarzınızda değişiklik yapmak zaman zaman zorlayıcı olabilir ve her güçlük profesyonel yardım gerektirmez. Ancak değişim çabalarınız uzun süredir yoğun sıkışmışlık hissi yaratıyorsa, günlük sorumluluklarınızı yerine getirmenizi belirgin biçimde zorlaştırıyorsa ya da duygusal olarak baş etmekte güçlük çektiğiniz sürece dönüşüyorsa uzmanla görüşmeyi değerlendirebilirsiniz.

Uzmandan yardım almak için mutlaka ciddi bir kriz yaşamanız gerekmez. Kendinizi daha iyi tanımak, tekrarlayan davranış örüntülerinizi anlamlandırmak veya yaşamınızda yapmak istediğiniz değişiklikleri sağlıklı biçimde ele almak için de psikolojik destek seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

Değişim sürecinde kendinizi yakından tanımak, ihtiyaçlarınızı fark etmek ve günlük yaşamınızda sürdürülebilir adımlar oluşturmak için de profesyonel destek alabilirsiniz. Terappin üzerinden alanında uzman psikologlarla tanışabilir, ihtiyaçlarınıza uygun uzmanları inceleyerek size uygun görüşme seçeneğini değerlendirebilirsiniz.

Sonuç

Yeni yaşam tarzı oluşturup sağlıklı alışkanlıklar edinmek hayatınızın tamamını bir anda değiştirmek anlamına gelmez. Günlük alışkanlıklarınızı gözlemlemek, ihtiyaçlarınızı fark etmek ve sizin için gerçekten önemli olan alanları belirlemek uygulanabilir başlangıç sağlayabilir.