Şema Terapi Nedir? Kimler İçin Uygundur?

Aynı ilişki kalıpları, farklı insanlarla tekrar tekrar yaşanıyor. Ya da ne yaparsanız yapın kendinizi yetersiz, sevilmeye layık olmayan, terk edilecek biri gibi hissediyorsunuz. Klasik terapi süreçlerinden geçtiniz, belki işe yaradı ama bir süre sonra eski kalıplara döndünüz.

Bu tanıdık geliyorsa şema terapi tam size göre olabilir. Şema terapi, yüzeydeki belirtileri değil, bu kalıpların altında yatan köklü inanç ve örüntüleri dönüştürmeyi hedefleyen kapsamlı bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Şema Terapi Nedir?

Şema terapi, 1990'larda psikolog Jeffrey Young tarafından geliştirilen bütünleştirici bir terapi yaklaşımıdır. Bilişsel Davranışçı Terapi'yi temel alır; buna ek olarak bağlanma teorisi, Gestalt terapisi, nesne ilişkileri teorisi ve duygu odaklı yaklaşımları birleştirir.

Şema terapinin odağında "erken dönem uyumsuz şemalar" kavramı yer alır. Şemalar, çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel ihtiyaçlardan kaynaklandığı düşünülen, kendiniz ve dünya hakkındaki köklü ve geniş kapsamlı inanç kalıplarıdır. Bu inançlar yetişkinlikte de aktif olmaya devam eder ve pek çok duygusal sorunu besler.

Şemalar bilinçdışı çalışır. Çoğu zaman onları fark etmeyiz; sadece sonuçlarını yaşarız. Aynı ilişki sorunlarının tekrarlanması, sürekli kendini sabote etme ya da aşırı uyum sağlama bunların tipik yansımalarıdır.

Temel Şemalar Nelerdir?

Jeffrey Young 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlamıştır. Bunlar beş temel şema alanı altında gruplandırılır. Kopukluk ve reddedilme alanında terk edilme, güvensizlik, duygusal yoksunluk ve kusurluluk şemaları yer alır. Zedelenmiş otonomi alanında bağımlılık, dayanıksızlık ve başarısızlık şemaları bulunur. Zedelenmiş sınırlar alanında hak görme ve yetersiz öz denetim şemaları öne çıkar. Diğerleri yönelimlilik alanında boyun eğicilik ve kendini feda şemaları yer alır. Aşırı tetikte olma ve bastırma alanında ise karamsarlık, duygusal bastırma ve cezalandırıcılık şemaları bulunur.

Bu şemalar tetiklendiğinde kişi genellikle üç temel başa çıkma biçiminden birini devreye sokar: teslim olma (şemaya uygun davranma), kaçınma (şemayı uyandıracak durumlardan uzak durma) veya aşırı telafi (şemanın tam tersini yapmak). Bu başa çıkma biçimleri kısa vadede koruyucu olsa da uzun vadede şemayı güçlendirir.

Şema Modları Nedir?

Şema terapinin önemli kavramlarından biri de mod çalışmasıdır. Modlar, belirli bir anda aktif olan duygusal durumları ve başa çıkma biçimlerini tanımlar. Çocuk modları, ebeveyn modları ve başa çıkma modları bu çerçevede ele alınır.

Örneğin "cezalandırıcı ebeveyn modu", kişinin kendine yönelik sert ve eleştirel iç sesini temsil eder. "Savunmasız çocuk modu" ise derinden yalnız, korkmuş veya terk edilmiş hisseden iç deneyimi yansıtır. Terapi sürecinde bu modlar tanınır, aralarındaki geçişler fark edilir ve sağlıklı yetişkin modunun güçlendirilmesi hedeflenir.

Mod çalışması, şema terapiyi kişisel ve canlandırıcı kılan unsurlardan biridir. Soyut inançları somut ve yaşanmış deneyimler üzerinden ele almak, dönüşümü çok daha derin ve kalıcı kılar.

Şema Terapi Kimler İçin Uygundur?

Şema terapi özellikle kronik ve tekrarlayan ruh sağlığı sorunlarında, standart terapi yaklaşımlarından yeterince fayda görülemeyen durumlarda ve kişilik bozukluklarında güçlü bir etkinlik gösterir. Kronik depresyon ve anksiyete, borderline kişilik bozukluğu, narsistik kişilik özellikleri, yıkıcı ilişki örüntüleri, düşük özsaygı, sürekli kendini sabote etme ve duygusal yoğunluk ile öfke yönetimi güçlüğü şema terapinin özellikle uygulandığı alanlar arasındadır.

Daha önce terapi aldım ama köklü değişim sağlayamadım diyen kişiler için şema terapi güçlü bir alternatif sunar. Çünkü yalnızca belirtileri değil, bu belirtileri doğuran en derin katmanları ele alır.

Şema Terapi ile BDT Arasındaki Fark Nedir?

BDT ağırlıklı olarak şimdiki zamana, belirli düşünce kalıplarına ve davranış değişimine odaklanır. Görece kısa süreli ve yapılandırılmıştır. Şema terapi ise çok daha geniş bir perspektif benimser; çocukluk deneyimleri, temel inanç sistemleri ve duygusal ihtiyaçlar merkeze alınır.

Şema terapi genellikle daha uzun süreli bir süreçtir. Terapötik ilişkinin kendisi de iyileştirici bir araç olarak kullanılır; sınırlı yeniden ebeveynlik olarak adlandırılan bu yaklaşımda terapist, danışanın daha önce karşılanamayan ihtiyaçlarına kısmen yanıt verir.

Terappin'de Online Şema Terapi Nasıl İşler?

Terappin'de şema terapi, online terapi platformu üzerinden şema terapi konusunda deneyimli psikolog ve psikoterapistlerle yürütülür. Video görüşme yoluyla gerçekleştirilen seanslar, yüz yüze terapi deneyimine yakın bir derinlik ve bağlantı sunarken zaman ve mekan esnekliği sağlar.

İlk seanslarda terapistiniz yaşadığınız güçlükleri, tekrarlayan kalıpları ve erken dönem deneyimlerinizi değerlendirerek hangi şemaların aktif olduğunu birlikte haritalandırır. Bu değerlendirme doğrultusunda kişiselleştirilmiş bir terapi planı oluşturulur ve mod çalışması dahil çeşitli şema terapi teknikleri uygulanır.

Şema terapinin etkinliği araştırmalarca desteklenmektedir. Özellikle kişilik bozuklukları ve kronik depresyon tedavisinde standart BDT'ye kıyasla daha derin ve kalıcı değişimler sağladığı gösterilmiştir.

Sonuç

Aynı kalıpların tekrarlanması bir kader değildir. Şema terapi, bu kalıpların kökenine inmek ve onları dönüştürmek için tasarlanmış güçlü ve kapsamlı bir yaklaşımdır. Yüzeydeki belirtilerin ötesine geçmek, kendinizle daha derin ve şefkatli bir ilişki kurmak istiyorsanız şema terapi bu yolculukta size eşlik edebilir.

Terappin'de şema terapi konusunda deneyimli bir uzmanla online seans için randevunuzu oluşturabilirsiniz. Köklü değişim için ilk adımı atmak yeterlidir.