Bağımlılık Nedir | Bağımlılık Belirtileri Nelerdir 2022 Rehberi

Bağımlılık Nedir | Bağımlılık Belirtileri Nelerdir 2022 Rehberi

Terappin | Online Psikolog

Terappin Blog
03.11.2021 tarihinde oluşturdu.

Nedir? Bu sorunun cevabı herkesin kafasını karıştırabilir. Herkesin bu sorunun cevabı hakkında az çok bilgisi var. Ancak bağımlılık nedir konusunda birçok yanlış bilgiler de edinilebilir. Bu nedenle dünyada birçok insanı olumsuz etkileyen bağımlılık konusunda yanlış bilinenleri düzeltmek, herkesi daha fazla bilgilendirmek için buradayız!

Bağımlılık, çok yaygın ve herkesin başına gelebilecek bir hastalıktır. Özellikle bağımlı kişilerin yakınlarındakiler tanı ve tedavi sürecinde büyük rol oynamakta. Bu nedenle bağımlılık hakkında bilinmesi gereken şeyleri bu rehberde topladık. İşte bu konu hakkında detaylı edineceğiniz bilgilerin genel özeti:

  1. Bağımlılık nedir?
  2. Bağımlılık çeşitleri nelerdir?
  3. Bağımlılığın nedenleri nelerdir?
  4. Bağımlılık belirtileri nelerdir?
  5. Bağımlılık tanısı nasıl konulur?
  6. Bağımlılık riskini artıran etkenler nelerdir?
  7. Bağımlılık tedavi yöntemleri

Özellikle bağımlılığın en etkili tedavi yöntemlerinin üzerinde durmaya özen gösterdik. Bağımlı kişilerin ve etrafındaki sevenlerinin seçeneklerini bilmesi ve bağımlılıkla mücadelesi son derece önemli. Ayrıca, online terapi ve “Terappin” ile bağımlılık terapileri hakkında da bilgi vermeyi unutmadık. Hazırsanız şimdi başlayabiliriz!

 

Bağımlılık Nedir?

Bağımlılık, beyin sisteminin ödüllendirme, motivasyon ve hafızayla ilgili olan kısmında oluşan kronik bir bozukluktur. Özellikle sonuçlarını düşünmeden, vücudun belirli maddeleri ya da davranışları çok istemesi ve takıntılı bir şekilde ödüllendirme fikri yüzünden oluşabilir. 

Bağımlı kişiler aşağıdaki davranışları sergileyebilir ya da deneyimleyebilir:

  • Belirli bir maddeden uzak durmak ya da belirli bir davranışı yapmayı bırakmakta zorlanmak,
  • Öz kontrolünü kaybetmek,
  • Madde ya da davranış için isteğin gitgide artması,
  • Davranışlarının oluşturduğu sonuçları görmezden gelmek,
  • Duygu belirtisi göstermemek,

Bağımlılıklar zamanla günlük yaşamınızda ciddi bir şekilde araya girip normal hayat akışınızı olumsuz etkileyebilir. Bağımlılığa sahip kişiler ayrıca hafifleme ve nüksetmeden oluşan döngüye yatkınlardır. Bu tam olarak, kişilerin az ve yoğun kullanma ya da davranma döngüsüne girebilirler demektir. Bu döngülerin yanı sıra, bağımlılık zamanla daha kötüye de gidebilir. Daha kötüye gitmesi durumunda kişinin iflas ya da kalıcı sağlık sorunlarıyla karşılaşmasına sebep olabilir. 

Bu nedenle, bağımlılıkla mücadele eden herkesin yardım çağrısında bulunması gerekli. Kendinizin ya da etrafınızdaki sevdiğiniz birinin bağımlılıkla karşı karşıya olduğunu düşünüyorsanız yardım istemekten çekinmeyin! Bu durumda danışacağınız profesyoneller sizleri bağımlılık ve tedavisi hakkında birebir detaylı bir şekilde bilgilendirecektir.

 

Bağımlılık Çeşitleri Nelerdir?

Bağımlılık denince akla gelen ilk şey alkol bağımlılığı ya da uyuşturucu madde bağımlılığı gibi bağımlılıklar gelmekte. Fakat bağımlılık, birçok farklı çeşidi bulunan bir bozukluktur. Bu konuda bilgilenmek tanı koymakta ya da tedaviye giden ilk adımda önemli rol oynar. Bu nedenle bağımlılığın çeşitleri doğru ve detaylı olarak bilinmeli. Araştırmalara göre dünyada her 3 kişiden 1’inin bir çeşit bağımlılığı var. Bağımlılık dünyadan herkesi etkileyebilir ve yalnızca madde bağımlılığından ibaret değil. Bağımlılık çeşitlerini iki ana kategoride incelemek mümkün; madde bağımlılıkları ve davranışsal bağımlılıklar. 

 

Davranışsal bağımlılıklar:

 

Madde bağımlılıkları:

  • Alkol bağımlılığı
  • Sigara (nikotin) bağımlılığı
  • Kafein bağımlılığı
  • İlaç bağımlılığı
  • Uyuşturucu bağımlılığı

Teknoloji, seks ve iş bağımlılığı Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından tanınmamaktadır. Fakat bunları bağımlılık olarak tanıyan birlikler de bulunur. Kimi alışkanlıklar ve davranışlar bağımlılık olarak görülmekte. Ancak, bağımlılık durumunda bağımlı kişi “ödül”ünü almadığı takdirde olumsuz tepkiler verir. Örneğin, kafein bağımlılığı olan bir kişi bırakma durumunda fiziksel ve psikolojik reaksiyon gösterebilir. Mesela kahve içilmemesi durumunda ciddi baş ağrıları çekmek gibi. 

 

Bağımlılığın Sebepleri Neler Olabilir?

Bağımlılığın altında yatan birçok çeşit neden olabilir. Bunlar kısaca aşağıdaki listeyle genellenebilir: 

  • Biyolojik,
  • Sosyal,
  • Psikolojik,
  • Davranışsal,
  • Genetik

Ancak bağımlılığın nedenini tek bir etken ile açıklamak pek mümkün değil. Muhtemelen, bağımlılık tablosu birden fazla etken bir araya geldiğinde oluşmakta. Bağımlılıkta genlerin etkisi yüzde yüz kanıtlanmamış olsa da evlatlık verme araştırmalarında kişi biyolojik ebeveynlerle vakit geçirmemiş olmasına rağmen bağımlılık riskinde gözle görülür bir artış gözlemlenmiştir. 

Bağımlılığın diğer sebepleri şunlar olabilir:

  • Beyin: Bazı kişiler bir maddeyi deneyip bir daha deneme ihtiyacı duymazken bazıları tek kullanımda bağımlı olabilir. Bu durum beynin ön loblarıyla alakalı.
  • Erken maruz kalma: Uzmanlar erken yaşta tekrar eden kullanımların bağımlılık riskini artırdığına inanırlar.

Bağımlılık, altında yatan neden ve etken ne olursa olsun tedavi edilmediği ve kontrol altına alınmadığı sürecek kişinin hayatını olumsuz etkiler. Bu nedenle uygun tedavi yöntemleri bulunmalı ve derhal tedaviye başlanmalı. 

 

Bağımlılık Belirtileri Nelerdir?

Bağımlılığın birçok belirtisi kişinin bozulan öz kontrolüyle ilgili. Bu öz kontrol bozukluğu aşağıdaki davranışları içerir:

  • Sosyal, örneğin davranışı ya da madde kullanımını destekleyen durum arayışına girmek,
  • Davranışsal, örneğin artan ketumluk,
  • Sağlıkla ilgili sorunlar, örneğin uykusuzluk ya da hafıza kaybı,
  • Kişilikle alakalı bozukluklar.

Bağımlı olan kişi, bağımlılığının sebep olduğu sorunların farkına varsa da bu davranışlarını bırakmak için çaba sarf etmezler. Bazı durumlarda, hedeflenenden daha çok kullanmak gibi kontrol dışı hareketlerde bulunabilirler. 

Bağımlılıkla alakalı bazı duygusal ve davranışsal değişiklikler şunlar olabilir:

  • Davranışın ya da madde kullanımıyla alakalı olan artı ve eksileri kötü değerlendirmek ya da değerlendirememek,
  • Kendi problemleri için diğer faktörleri ya da kişileri suçlamak,
  • Üzgünlük, endişe ve depresyonda gözle görülür artış,
  • Strese karşı daha fazla hassas olma ve daha şiddetli tepki gösterme,
  • Hislerini tanımada zorlanma,
  • Hisler ve kişinin duyguları yüzünden yaşadığı fiziksel algılama arasındaki farkı anlayamamak.

 

Bağımlılık Tanısı Nasıl Konulur?

Bağımlılık tanısı, alanında uzman psikologlar tarafından konulabilmekte. Psikolog, hastayı dinler, belirtileri inceler ve eğer aşağıdakilerden en az biri ya da birkaçı bir yıldan fazladır hastada gözlemleniyorsa bağımlılık tanısı konulur:

  • Maddenin düşünülen daha uzun süre ya da yüksek miktarda alınması,
  • Davranışı ya da madde kullanımını bırakmak ya da kontrol etmek için çabalanması fakat çabaların boşa çıkması,
  • Maddeyi bulmak, kullanmak ya da bırakmak için çaba sarf edilmesi,
  • Davranışı uygulamak ya da madde kullanmak için çok büyük bir arzu hissetmek veya zorlanmış hissetmek,
  • Davranış ya da madde kullanımı dolayısıyla sorumluluklarını yerine getirememek (ev, iş ya da okul gibi),
  • Olumsuz sonuçların farkında olunmasına rağmen davranışa ya da madde kullanımına devam etmek,
  • Davranış ya da madde kullanımından ötürü sosyal, kişisel ya da mesleki etkinliklerin azalması ya da tamamen kesilmesi,
  • Yoksunluk belirtilerinin oluşması (ancak her bağımlılığın yoksunluk belirtisi göstermediğinin unutulmaması gerekir!).

Özetle, hasta yukarıdakilerden bir ya da birkaçını uzun süredir gösteriyorsa, bağımlılık tanısı konulur. Tanının konulmasının ardından psikolog tarafından en uygun tedavi yöntemi belirlenir ve hastanın tedavisine başlanır.

 

Bağımlılık Riskini Artıran Etkenler Nelerdir?

Bağımlılığın nedenlerini ve belirtilerini biliyoruz. Ayrıca bağımlılığın yalnızca madde bağımlılığından ibaret olmadığını da belirttik. Özellikle madde bağımlılıklarında beynin de etkisi vardır ve madde bağımlılığı için kimiz zaman yalnızca tek kullanım yeterli olmamakta. Birkaç kez tekrar eden kullanımların ardından kişi maddeye tamamen bağımlı hale gelebilir. Ancak bağımlılık riskini artıran etken faktörlerden de bahsetmek mümkün. Bağımlılık ciddi ve kişinin sadece kendisini değil aynı zamanda etrafındakileri de etkileyen bir tür bozukluktur. Bu nedenle sizin için bağımlılık riskini artıran etkenleri listeledik:

  • Akranlar ve çevre: Çevresinde madde kullanan yaşıtları olan kişiler madde kullanmaya daha çok meyillidirler. Akademik olarak başarısız olma, sosyal açıdan başarısız ve yetersiz olma ayrıca kişileri madde kullanımına iten etkenler olabilir.
  • Aile ilişkileri: Ailesel faktörler madde bağımlılıklarında son derece etkili olabilmekte. Araştırmalara ve gözlemlere göre aile bireylerinin madde ya da alkol kullanımı kişinin bağımlı olma riskini son derece arttırmaktadır.
  • Maddeye erişim kolaylığı: Eğer maddeye ulaşma ya da maddi yönden erişme problemi yoksa bu, kişinin bağımlılığa daha çok meyletmesine sebep olur.
  • Kullanım şekli: Özellikle madde kullanımlarında direkt damara enjekte edilen ya da duman soluyarak kullanılan maddelerde bağımlılık oluşma riski daha yüksektir. Bu çeşit kullanımlarda madde anında beyne nüfuz eder ve vücuda rahatlama ya da mutluluk hissi verir. Bu durumda, kişi her stresli ya da endişeli olduğu durumda madde kullanmaya acele edebilir.

 

Bağımlılık Tedavi Yöntemleri

Tedavi programları her kişinin ihtiyaçlarına ve durumlarına göre kişiselleştirilmiş bireysel ve farklı olmalı. Her bağımlılık çeşidi ve bağımlılığın şiddeti kişiden kişiye değişir. Bu nedenle, psikoloğunuzun sizin için uygun bulduğu size özel ve bireysel tedavi programı uygulanmalıdır. En etkili tedavi yöntemlerinde emin olunmak istenen nokta tedavi edilen bireyin her adımı uyguluyor olmasıdır. Sizler için bağımlılık tedavi programlarını kısaca özetledik.

 

Rehabilitasyon Programları

Rehabilitasyonları da kendi içinde ikiye ayırmak mümkün: Yatılı rehabilitasyon programı ve yatış gerektirmeyen rehabilitasyon programı.

  • Yatılı rehabilitasyon: Bu rehabilitasyon programında hasta madde kullanımı veya erişimi olmayan bir tesise alınarak tedavi edilir. Tedavi sırasında hasta zamanında ilaçlarına ve düzenli terapiye erişir.
  • Yatış gerektirmeyen rehabilitasyon: Bu tedavi programı bir diğer kapsamlı madde bağımlılığı tedavilerinden biridir. Bu program da aynı zamanda hastanın terapilere gitmesini sağlar. Ancak tedavi sürecinde hasta kendi evinde kalır, kendi çevresinde hayatına devam edebilir.

 

Detoksifikasyon

Detoksifikasyon, bağımlı kişinin alkolden ya da bağımlı olunan maddeden vücutları artık barındırmayacak şekilde arınmasını sağlar. Bağımlı hastanın genelde bağımlılığın ciddi sonuç ve belirtilerinden kurtulmasını sağlayacak ilk adım olarak tedavisinde kullanılır. Bazı durumlarda, belirli maddelerin yoksunluk ve bırakma belirtilerinin şiddetini azaltmak için bazı ilaç tedavileri de uygulanabilmekte. 

 

Davranışçı Bilişsel Terapi

Davranışçı bilişsel terapi, iyileşme sürecinde olan kişilerin ayık kalmalarını engelleyen ya da bağımlılığın nüksetmesine sebep olan düşünceleri ya da hisleri meydana çıkarmakta yardımcı olur. Bu düşünceler ve hisler bağımlı kişi tarafından tanınınca kişi kendi ayık kalmayı ya da bağımlılığının nüksetmemesini sağlayabilir.

 

Diyalektik Davranış Terapisi

Bu terapi çeşidinde madde bağımlılığıyla bağlantılı ciddi ruhsal bozukluklar, obsesif kompulsif bozukluk gibi, tedavi edilir. Bu tedavi yöntemi genel olarak özgüveni artırmayı, stresle başa çıkma yöntemlerini öğretmeyi ve kişiyi tedavi olmak için kararlı hale getirmeyi hedeflemektedir. 

 

Deneyimsel Terapi

Bu terapi yöntemi, bağımlılıktan kurtulmak ya da iyileşmek için geleneksel yöntemleri izlemez, dışına çıkar. Bu terapi yönteminin en yaygın çeşidi dışarıda hobi olarak yapılan aktivitelerdir. Örneğin, dağ tırmanışı gibi.

 

Bütüncül Terapi

Bütüncül terapi kişinin yalnızca genel ruh sağlığı durumuna odaklanmaz, ayrıca kişinin madde bırakımında karşılaşabileceği fiziksel belirtilerle de başa çıkmayı öğretmeye odaklanır. Bütüncül terapi, yoga, akupunktur, sanat terapisi ve rehber eşliğinde meditasyon içerebilir. 

 

Bağımlılık, farklı çeşitleri olan ve her kişiden şiddetinin farklı gözlemlenebileceği bir ruhsal bozukluktur. Etrafınızdaki birinin özellikle madde bağımlılığı olduğunu düşünüyorsanız en erken vakitte bir uzmana danışmanızı öneririz. Bağımlılık tedavi edilmediği müddetçe kişinin kendisine ve çevresindekilere çok olumsuz etkileri olabilir. Şimdi yardım almak çok kolay ve mümkün!

 

 

 

 




200'den fazla uzman psikolog arasından sana en uygun psikolog ile istediğin yerden 7-24 online terapiye başlamak için hemen uygulamayı indir!