Uyumsuz Hayal Kurma Bozukluğu (Maladaptive Daydreaming) Nedir?

Yazan: Terappin | 26 Aralık 2022 tarihinde yayınlandı. 19 Ocak 2023 tarihinde güncellendi.

Hayal kurmayı sevmeyen var mı?

Çalışırken, yürürken, duştayken, şarkı dinlerken ve hatta uyurken bile hayal kuruyoruz. Uzmanlara göre uyanık olduğumuz zamanların yaklaşık %47’sini düşüncelere dalarak harcıyoruz.

Orda her şey mümkün ve kontrol tamamen bizim elimizde. Ne muhteşem bir güç!

Büyüsüne kapılmamak elde değil. Ancak hayallerimiz günlük yaşamla bağımızı koparacak kadar yoğunsa, uyumsuz bir hayalpereset olabiliriz.

Bu, uyumsuz hayal kurma bozukluğu, maladaptive daydreaming ne demek?

Hayal denizinin sonsuzluğu bizi nerelere sürükler, hadi birlikte biraz konuşalım.

 Maladaptive Daydreaming Nedir?

Maladaptive daydreaming, bir kişinin bazen saatlerce, aşırı derecede hayal kurduğu bir zihinsel sağlık sorunudur. "Maladaptive (uyumsuz)", bu tür hayal kurmanın bir sorunla baş etmeye veya soruna uyum sağlamaya yönelik sağlıksız veya olumsuz bir girişim olduğu anlamına gelir.

Bunu yapan kişiler, son derece canlı ve ayrıntılı düşler içinde "kendilerini kaybetme" eğilimindedir. Birden fazla ruhsal ve bilişsel soruna bağlı gelişebilir. Buna rağmen, uyumsuz hayal kurmanın bu diğer koşullardan farklı olduğuna ve ayrı bir bozukluk olarak ilan edilmesi gerektiğine dair kanıtlar vardır. Bu nedenle, bu tür hayal kurmayı kontrol etmesi imkânsız değildir ancak zordur.

 Kimler Uyumsuz Bir Şekilde Hayal Kurarlar?

Maladaptive daydreaming, zihinsel sağlıklarını veya belirli beyin fonksiyonlarını etkileyen koşullara sahip kişilerde en yaygın olarak görülmektedir.

Uyumsuz hayal kurma ile benzer özellikler gösteren bozukluklar şunlardır:

  • Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB).
  • Anksiyete bozuklukları.
  • Bazı depresyon türleri.
  • Disosiyatif bozukluklar.
  • Obsesif kompulsif bozukluk (OKB).

Bunların yanı sıra, yaş uyumsuz hayal kurmada bir faktör olabilir. Bazı araştırmalar, genç insanlarda, özellikle genç yetişkinlerde daha yaygın olabileceğini öne sürüyor. Bununla birlikte, maladaptive daydreaming yaşayan birçok kişinin, özellikle çocukluk döneminde taciz veya travmaya maruz kaldıkları saptanmıştır. Ancak bu, uyumsuz hayallere sahip tüm insanların böyle deneyimler yaşadığının bir göstergesi değildir. Ya da taciz, tecavüz, ağır kayıp gibi olumsuz deneyimler herkeste uyumsuz hayal kurma bozukluğuna neden olmaz.

 

Maladaptive Daydreaming Yaygın Bir Bozukluk Mudur?

"Uyumsuz hayal kurma" terimi nispeten yeni bir terimdir. İlk kez İsrail'de çalışan ve bir klinik psikoloji profesörü olan Eli Somer, 2002 yılında bu terimi kullanmıştır.

Maladaptive daydreaming’in ne sıklıkta gerçekleştiğine dair araştırmalar henüz yeterince kapsamlı değildir. Bu kısmen, bunun henüz resmi olarak tanınan bir durum olmamasından kaynaklanmaktadır. Çalışmalar ve gözlemler sonucunda, dikkat dağınıklığı ya da hiperaktivite bozukluğu olan yetişkinlerin yaklaşık %20'sinin, bu bozukluktan etkilediği öngörülüyor.

 

Uyumsuz Hayal Kurmanın Belirtileri Nelerdir?

Maladaptive daydreaming, tüm semptomların hayal kurmanın etrafında döndüğü bir durumdur. Semptomlar genellikle iki kategoriye ayrılır: hayal kurma davranışı ve bir kişinin hayal kurma hakkında ne hissettiği.

Bu yüzden, maladaptive daydreaming belirtileri de bu iki başlık altında inceleniyor.

 Hayal Kurma Davranışı

Uyumsuz hayallerde meydana gelen hayaller genellikle aşağıda belirtildiği gibidir:

Yoğunluk: Standart bir düş görmeden çok daha fazla, son derece canlı ve ayrıntılıdır.

Karmaşıklık: Bunlar, genellikle ayrıntılı olay örgülerine sahiptir.

Süre: Maladaptive daydreaming yaşayan insanlar bunu uzun süre, hatta saatlerce yapabilirler.

Niyet: Genellikle kasıtlı olarak hayal kurmaya başlanır.

Etrafta olup bitenlerden kopukluk: Bu bozukluğu deneyimleyen insanlar, o kadar güçlü düş görürler ki çevrelerindeki dünyadan koparlar. Bu, şiddetli kaygı, depresyon veya taciz veya travma öyküsü olan kişiler için bir savunma veya başa çıkma mekanizması olan ayrışmaya benzer.

 

 Bir İnsan Maladaptive Daydreaming Esnasında Nasıl Hisseder?

Uyumsuz hayal kurma bozukluğu yaşayan insanlar, sıklıkla olumsuz duygularla ve bu sorunun etkileriyle mücadele eder. Sonucunda ise aşağıdaki problemlerle karşılaşırlar:

Sosyal aktivitelerde aksama: Başkalarıyla zaman geçirmektense genellikle kendi başına kalıp düşlere dalmak tercih edilir.

İş, hobi ve günlük yaşamın diğer alanlarında akşamlar: Maladaptive daydreaming, işte, ders çalışırken veya kişinin kendisi için belirlediği diğer hedeflere ulaşmada sorunlara neden olabilir.

Utanç ve suçluluk duyguları: Bu bozukluğu yaşayan insanlar, özellikle hayatlarının diğer bölümlerinde sorunlar ya da aksamalarla karşılaştıklarında, genellikle bunu yapmaktan dolayı kötü hissederler.

Zorunlu olarak hayal kurma: Bu, insanların uyumsuz hayaller kurma ihtiyacı hissedecekleri anlamına gelmektedir. Eğer düşlere dalma şansları yoksa, yapma fırsatını kaçırdıkları için üzülebilirler. Bazı araştırmalar, maladaptive daydreaming ihtiyacının bir bağımlılığa benzer olabileceğini gösteriyor.

Durdurma veya daha az hayal kurma girişimleri: Bunu deneyimleyen insanlar genellikle daha az hayal kurmakta veya tamamen durmakta zorlanırlar.

 

 Maladaptive Daydreaming Nedenleri Nelerdir?

Uzmanlar, bunun neden olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Ancak, bozukluğun, kaygı, depresyon ve diğer akıl sağlığı sorunları gibi sorunlarla başa çıkma mekanizması olabileceğinden şüpheleniyorlar.

Nasıl Teşhis Edilir?

Hem yaygın görülen bir hastalık olmadığı için hem de birden fazla neden bağlı olarak gelişebileceği için doğrudan teşhis edilebilecek bir durum değildir.

Herhangi bir kişinin, bu bozukluğu deneyimlediğini doğrulayabilecek herhangi bir teşhis veya laboratuvar testi de yoktur. Ancak, klinisyenler, DEHB, OKB, depresyon, anksiyete ve dissosiyatif bozukluklar gibi ilgili durumlar için özel anketler ve tanı ölçekleri kullanarak bu sorunun belirtilerini bulabilirler. Ayrıca, bir kişinin bu sorunu yaşama olasılığının daha yüksek olup olmadığını gösterebilen bir dizi soru olan Maladaptive Daydreaming Scale-16'yı da (MDS-16) doğrudan kullanabilirler.

 

 Terapi ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Aslında, maladaptive daydreaming tedavisi için standart bir yaklaşımdan söz edemeyiz. Ancak bu, onu tedavi etmenin bir yolu olmadığı anlamına gelmez. Tedavi ve terapi yöntemlerine yönelik çalışmalar dikkatle sürdürülmektedir. Şimdilik, uzmanlar, duruma ilgili koşullarla benzerlik gösteren diğer hastalıkların tedavi yöntemlerine dayanarak, danışanalar için destek sağlamaktadırlar.

Maladaptive daydreaming için ana tedavi yöntemlerinden birisi, ruh sağlığı terapisi, yani psikoterapidir.

 Bilişsel davranışçı terapi (BDT), OKB, anksiyete, depresyon ve dissosiyatif bozukluklar gibi durumlar için en yaygın terapi türlerinden biridir. Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı ile bu bozukluğa sahip kişilerin bunu neden yaptıklarıve bunu yönetmek için neler yapabilecekleri anlaşılabilir.

Bununla birlikte, diğer ruh sağlığı terapisi biçimleri de bazı faydalar sağlayabilir. Daha öncede belirttiğimiz gibi bu durum farklı ruhsal ve bilişsel bozukluklara bağlı da gelişebilir. Bu nedenle onlar için uygulanan iyileştirme yöntemleri de etkili olabilir.

Alabileceğiniz ilaç tipi ise büyük ölçüde ilgili duruma bağlıdır.

 

Maladaptive Daydreaming Nasıl Kurtulurum?

Size yardımcı olma olasılığı en yüksek olan tedavi yöntemi hakkında size daha fazla ve en güvenilir şekilde bilgi verebilecek en iyi kişi sağlık uzmanınızdır. Farklı ruh sağlığı terapisi biçimleri, ilaç seçenekleri vb. hakkında daha fazla açıklama yapabilirler. Herkes farklıdır ve bir kişi için işe yarayan bir başkası için işe yaramayabilir. Sağlık uzmanınız size önerilerde bulunurken şahsınıza özel sağlık geçmişinizi, koşullarınızı göz önünde bulundururlar. Bu nedenle, her zaman için güvenebileceğiniz ve size özel bireysel tedavi yöntemleri uygulayan bir psikoterapi uzmanı ile çalışmayı tercih etmelisiniz.

 

 Tedavinin Komplikasyonları veya Yan Etkileri Neler Olabilir?

Ruh sağlığı terapisinin yan etkileri veya komplikasyonları yoktur, ancak acı verici veya yüzleşmesi zor bulduğunuz şeyleri ortaya çıkarabilir. Size bu hizmeti sunan psikoterapi uzmanınız, geçmiş travmalarınızla başa çıkmanıza ve bunları işlemenin ve de bunlardan kurtulmanın yollarını bulmanıza yardımcı olabilir. Ayrıca, önerdikleri ilaçlarla hangi komplikasyonların olası veya muhtemel olduğu hakkında size daha fazla bilgi verirler. Böylece tüm süreçleri bir uzman denetimi altında ve son derece bilinçli bir şekilde yürütmüş olursunuz.

 Kendime Nasıl Bakarım ve Semptomları Nasıl Yönetirim?

Maladaptive daydreaming bir ruh sağlığı sorunu olduğu için kendi başınıza halletmeniz zordur. Bununla başa çıkmanın en iyi yolu, bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktır. Hayal kurma ihtiyacınızı nasıl azaltacağınız ve sonunda buna hiç bağlı kalmayacağınız konusunda size rehberlik edebilirler. Ayrıca ilgili durumları tedavi edebilen ilaç kombinasyonları bulmanıza yardımcı olarak hayal kurmaya daha az güvenmenizi kolaylaştırırlar.

Bu Bozukluğu Deneyimleyen Birini Neler Bekliyor?

Maladaptive daydreaming, özellikle iş, ilişkiler, ev işleri ve hobilerinizi etkiliyorsa, hayatınızda ciddi aksamalara neden olabilecek bir sorundur. Bir kişi hayal kurmaya ve başkalarıyla daha az etkileşimde bulunmaya giderek daha fazla zaman harcadıkça, sosyal yetenekleri zayıflar ve ilişkiler başlatmak ve sürdürmek o kadar zorlaşır.

Yukarıda bahsedildiği gibi, buz bozukluk son derece zorlayıcı olabilmektedir. Hayal kurma ihtiyacı bir bağımlılığa benzer olduğundan, düşler âleminde daha sık dolaşmak onu güçlü bir alışkanlık haline getirebilir. Belirtilerini gözlemleye başladığınızda hemen bir uzmana danışmalarısınız.

 

 Ne Kadar Sürer?

Resmi olarak tanınmadığından ve bunun ayrı bir durum olduğu fikri sadece 2002 yılına kadar uzandığından, ne kadar sürdüğüne dair çok az araştırma mevcuttur. Şimdilik, insanların üstesinden gelebilecekleri ama bir yanı ile de ömür boyu sürecek bir endişe gibi görünüyor. Bununla birlikte, ruh sağlığı hastalıklarının üstesinden gelebilmek için mutlaka psikoterapi ve ihtiyaç duyuluyorsa ilaç tedavisi yöntemlerine başvurulmalıdır. Kişilerin tek başlarına halledebilecekleri bir durum değildir.

 

 Etkileri Ne Şekillerde Gözlemlenebilir?

Aslında, tek başına fiziksel sağlığınız için tehlikeli değildir ama ruh sağlığınız üzerinde ciddi bir etkileri vardır. Bu etkiler, intihar düşüncesinden, ölme riskinizi artıran birçok farklı duruma kadar uzanabilir. Yani, kişisinin kendine zarar verme riskini arttıran pek çok olumsuz duygu durumuna neden olmaktadır.

 

Maladaptive Daydreaming Testi

Düşleriniz, fantezileriniz, zihninizde yarattığınız karakterler heyecan verici olabilir. Ancak, kafanızın içinde olup bitenler sizi zorlayıcı bir durumun içine sürükleyebilir.

Nerde durmamız gerektiğini ya da ne kadar ileriye gittiğimizi biliyor muyuz?

Hadi test edelim!

1. Sınırsız zamanınız ve enerjiniz olsaydı, kendinizi ne kadar süre hayal kurabilirdiniz?

a) Saatlerce

b) 30 dakika ila bir saat arasında

c) 10 ila 30 dakika arasında

d) 10 dakika sonra sıkılıyorum

2. Hayal kurmanız okul veya iş gibi diğer faaliyetlerinizi kesintiye uğratıyor mu?

a) Evet. Bu dürtüyü hissettiğimde odaklanmakta zorlanırım

b) Bazen, ama genellikle kendimi dikkat etmeye zorlayabilirim

c) Seyrek. Onların gerçekler kadar önemli olmadığını biliyorum

d) Hiçbir zaman

3. Heyecan verici hayalleri gerçek sohbetlere tercih eder misiniz?

a) Kesinlikle. Hatta yalnız kalabilmek için, sohbeti bırakmak için bahaneler arıyorum

b) İkisini de eşit derecede seviyorum ama asla hayal kurmak için bir konuşmadan çıkmam

c) Genellikle gerçek hayat konuşmalarını düşlere tercih ederim

d) Gerçekliği tercih ederim

4. Düşlerinizi yarıda kesildiğinde, bir an geri dönme isteği duyar mısınız?

a) Evet, kaşımam gereken bir kaşıntı gibi

b) Yapıyorum ama bir süre sonra geçiyor

c) Belki biraz, ama neredeyse hiç fark edilmiyor

d) Hayır, bittiğinde hayalleri unutuyorum

5. Herhangi bir şeyi düşlerken, aklınıza filmler, edebiyat, müzik veya diğer medya araçları mı geliyor?

a) 100%. Biraz ilhamla daha karmaşık düşler kurmak daha kolay

b) Ara sıra

c) Seyrek

d) Hayır asla

6. Bir şeyi düşlerken tekrarlayan hareketler yapar mısınız?

a) Her zaman. Ayağımı hafifçe vurabilir, başımı sallayabilir veya etrafta dolaşabilirim

b) Bazen ama her zaman değil

c) Seyrek

d) Hiçbir zaman

7. Rüyalarınız bir tema veya fantezi (aşk, güç veya ideal benliğiniz gibi) etrafında mı dönüyor?

a) Evet, hep hayattan en çok istediklerimle ilgili

b) Ortak temalar olduğunu düşünüyorum, ancak bunlar gerçekten açık değil

c) Ara sıra. Ancak diğer zamanlarda, rastgele hissederler

d) Hayır, ortak temaları takip etmezler

8. Her gün hayal kurar mısın?

a) Evet kesinlikle

b) Çoğu gün ama her gün değil

c) Haftada sadece birkaç gün

d) Hayır, sadece arada bir

9. Kurduğunuz düşler zamanla daha karmaşık ve yaratıcı hale geldi mi?

a) Evet. Karmaşık hikâyeleri takip eden bir dizi karakterim var

b) Oldukça ayrıntılıdır, ancak daha karmaşık olabilirler

c) Çok canlı değil ve genellikle aynı birkaç kişiyi içeriyor

d) Hayır, rüyalarım genellikle basit ve anlaşılırdır

10. Boş vaktin olduğunda bir şeyleri düşlemeyi mi tercih edersin?

a) Ne zaman birkaç boş dakikam olsa, aklım düşlere dalıyor

b) Bazen yaparım ama bazen kendimi başka şekillerde eğlendirmeyi tercih ederim

c) Seyrek

d) Sadece uzun veya sıkıcı bir şey yaparken bunu yapmayı tercih ederim

11. Neden hayal kuruyorsun?

a) Çünkü beni mutlu ediyor ya da tatmin olmuş hissettiriyor

b) Çünkü her zaman eğlencelidir

c) Çünkü arada sırada eğlenceli olabiliyor

d) Kendimi sıkıcı şeylerden uzaklaştırmak için

12. Düş kurarken zamanın nasıl geçtiğini anlamaz mısınız?

a) Evet, rüyalarım dakikalarca veya saatlerce sürebiliyor - bunu söylemek çok zor

b) Evet, ama asla bir yere geç kalabileceğim kadar değil

c) Belki bazen

d) Hayır asla

 

 Doktoruma Hangi Soruları Sormalıyım?

Bu bozukluğa sahip kişiler için yaygın bir sorun, bu durumun resmi olarak tanınmamasıdır. Alan son derece yeni olduğu için, psikoterapi uzmanları üzerinde çlaışmaya devam etmektedir. Bu nedenle, endişelerinizi ve ufacık belirtileri bile yakın takibe alırlar. Eğer siz kendinizde maladaptive daydreaming belirtileri gözlemliyorsanız ya da olma ihtimalinden şüpheleniyorsanız mutlaka bir psikoterapi uzmanına danışmalısınız.

Belki gösterdiğiniz belirtiler, başka bir hastalığın habercisidir.

Güvenle işbirliği içinde olabileceğiniz bir psikoterapi uzmanı ararken şunlara dikkat etmelisiniz:

  • Uyumsuz hayal kurmaya aşinalar mı?
  • DEHB, OKB, kaygı ve depresyon gibi ilgili durumlar için tarama testleri yapabilirler mi?
  • Yukarıda belirtilen ilgili durumları tedavi etme deneyimleri var mı?

 

 Maladaptive daydreaming İlerlerse Ne Olur?

Bu durumun hem fiziksel hem de ruhsal etkilerini yoğun bir şekilde görmeye başlarsınız.

Örneğin, artık zihninizde yarattığınız şeylere jest ve mimiklerinizle de katılmaya başlarsınız. Geceleri uykuya dalmakta ve uyumakta zorluk çekersiniz. Bunun yanı sıra, o kadar uzun ve ayrıntılı bir şekilde düşünmeye başlarsınız ki günlük rutinlerinizde aksamalar meydana gelir.

Maalesef belli bir noktadan sonra da kısır bir döngüye dönüşür. Tüm bu sonuçlar, onun bir şizofreni olduğu fikrini uyandırsa da, bu bozukluktan muzdarip kişiler aslında durumun kendi zihinlerinde yarattıkları bir şey olduğunu bilirler. Bu ise onu şizofreniden ayıran en kesin çizgidir.

Gerçek düşlerden daha ayrıntılı ve günlük hayatla bağımızı koparan bu hale karşı farkındalığınızı arttırmanız mümkün! Zaman kaybetmeden hemen terapistinize danışın.

BLOG

Önerilen Diğer İçerikler
Terapi yolculuğuna daha uygun fiyatlarla başlayabilmen için ilk seansının %15'ini biz karşılıyoruz.

Terappin ile Terapi Yolculuğuna %15 İndirimli Başla

Terappin'in uzman klinik psikologları ile daha huzurlu bir hayata ulaşabileceğin terapi yolculuğuna ilk adımı at.

Terapi yolculuğuna daha uygun fiyatlarla başlayabilmen için ilk seansının %15'ini biz karşılıyoruz.