Insomnia (Uykusuzluk) Nedir | Uykusuzluk Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Yazan: Terappin
| 17 Mart 2022 tarihinde yayınlandı. 27 Mayıs 2024 tarihinde güncellendi.
Insomnia (Uykusuzluk) Nedir | Uykusuzluk Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Uykusuzluk, günümüzün en yaygın sağlık sorunlarından biridir ve birçok kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler. 

Insomnia olarak da bilinen uykusuzluk, kişinin uyku düzeninde bozukluklar yaşamasına, uyku süresinin kısalmasına veya kalitesinin düşmesine neden olmaktadır. 

Ancak tüm umut kaybedilmemeli. 

Uykusuzluğun pek çok nedeni ve tedavi yöntemi vardır. 

Özellikle yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz, diyet değişiklikleri ve stres yönetimi gibi basit adımlarla birlikte, uyku problemlerinin çözümü mümkündür. 

Bu yazıda, uykusuzluğun belirtileri ve tedavi yöntemlerini ele alarak, sağlıklı bir uyku düzenine ulaşmak için ne yapabileceğini anlatmaya çalışacağız. 

Hazırsan başlayalım! 

Uykusuzluk (Insomnia) Nedir? 

İyi bir uykunun fiziksel ve psikolojik sağlığımız üzerindeki önemi büyüktür çünkü uyku zihnimizin ve bedenimizin yeniden yapılandırıldığı bir dönemdir. 

Bir tür uyku bozukluğu olan insomnia, uykuya dalmakta, uyanık kalmakta güçlük ya da her ikisinin yaşanması durumudur. 

Danışanlar uyuyup uyandıktan sonra kendilerini enerjik ve yenilenmiş hissetmezler. Genel olarak danışanlar gözlerini birkaç dakikadan fazla kapalı tutamazlar ya da yatakta sağa sola dönmekten uyuyamazlar. 

Uykusuzluk (insomnia) iki türde seyredebilir. Bu türler ise şunlardır: 

Akut Insomnia: 

Akut insomnia, kısa süreli uyku bozukluğu olarak tanımlanır. Genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürer ve genellikle stresli olaylar, yaşam değişiklikleri veya geçici sağlık sorunları gibi geçici faktörlerden kaynaklanır. Bu tür uykusuzluk, çoğu zaman belirgin bir sebep ortadan kalktığında kendiliğinden düzelir. 

Kronik Insomnia: 

Kronik insomnia, üç ay veya daha uzun süren sürekli uyku bozukluğu olarak tanımlanır. Haftada en az üç gece uyku sorunu yaşandığında kronik olarak kabul edilir. Kronik insomnia, genellikle altta yatan sağlık sorunlarından (depresyon, anksiyete, kronik ağrı vb.) kaynaklanır ve uzun süreli tedavi gerektirir. 

Uykusuzluk süre, sıklık ve şiddet bakımından sınıflandırılabilir. Süre açısından akut ve kronik olarak iki ana kategoriye ayrılırken, sıklık bakımından ise haftada birkaç kez veya her gece yaşanan uykusuzluk olarak değerlendirilir. Şiddet açısından ise hafif, orta ve şiddetli uykusuzluk şeklinde sınıflandırılabilir. Hafif uykusuzluk günlük yaşamı çok etkilemezken, şiddetli uykusuzluk kişinin sağlığını ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen bir durumdur ve maalesef yetişkinlerin %10-15’i uykusuzluk ile mücadele etmektedir. 

Insomnia Belirtileri Nelerdir? 

“Insomnia nedir?” sorusunu birkaç farklı başlık altında detaylı bir şekilde inceleyemeye devam edelim. 

Insomnia yani uykusuzluk, uykuya dalma ve uykuda kalma sorunları gibi çeşitli uyku bozukluklarını kapsayan bir rahatsızlıktır. Insomnia belirtileri şunları içerir: 

  • Uykuya Dalma Zorlukları: Insomniası olan kişiler uyumak için uzun süre uğraşabilirler. 

  • Uykuda Kalma Sorunları: Kişi gece boyunca sık sık uyanabilir ve tekrar uykuya dalmakta zorlanabilir. Bu nedenle sağlıklı bir uyku süresi geçirilemez. 

  • Erken Uyanma: Kişi normalden erken bir saatte uyanabilir ve yeniden uykuya dalamayabilir. 

  • Yorgunluk ve Düşük Enerji: Yeterince dinlenmemiş hissetmek, gündüz yorgunluğu ve enerji eksikliği yaşamak. 

  • Konsantrasyon ve Hafıza Sorunları: Yetersiz uyku nedeniyle konsantrasyon ve bellek sorunları yaşanabilir. 

  • Duygusal Dengesizlikler: Insomnia, stres, kaygı ve depresyon gibi duygusal sorunlara yol açabilir veya bu sorunlardan kaynaklanabilir. 

  • Sinirlilik ve Ruh Hali Değişiklikleri: Uykusuzluk sinirlilik, sabırsızlık ve ruh hali değişikliklerine neden olabilir. 

  • Uyku Apnesi ve Diğer Uyku Bozuklukları: Insomniası olan kişilerde başka uyku bozuklukları da olabilir. 

  • Performans Düşüklüğü: Insomnia, iş veya okul performansını olumsuz etkileyebilir. 

Eğer insomnia belirtileri yaşıyorsanız ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir sağlık profesyoneline danışmanız gerekir. 

Insomnia Nedenleri Nelerdir? 

Insomnia sebepleri aslında uykusuzluğun hangi türünü deneyimlediğine göre değişmektedir. 

Kısa süreli ve akut olarak adlandırılanlar aşağıdaki sebeplerden kaynaklanabilir: 

  • Stres 

  • Ani ve sarsıcı travmalar 

  • Uyku düzeninin değişmesi 

Özellikle iş seyahatlerinde ve tatillerde gözlemlenebilir. Alışık olmadığın bir mekânda ya da saatte uyumak uykusuzluğun tetikleyicisi olabilmektedir. 

  • Fiziksel problemler (huzursuz bacak sendromu vb) 

  • Adet sancısı, yanma ve yaralanma, mide ağrıları, migren ve kırık. 

  • Jet Lag 

  • Kullanılan herhangi bir ilacın yan etkileri 

3 aydan fazla süren kronik olan ise birincil ve ikincil aşamalardan oluşmaktadır. Birincil aşamasının bilinen net bir nedeni yoktur. Ancak ikincil aşamanın belirgin sebepleri aşağıdaki gibidir: 

  • Uyumayı zorlaştıran medikal problemler (örneğin, sırt ağrısı) 

  • Şeker hastalığı 

  • Uyku apnesi 

  • Madde kullanımı 

Risk Faktörleri Nelerdir? 

Yeterli uyku süresi kişiden kişiye değişse de bir yetişkinin ortalama 6 ila 8 saat arasında uyuması gerekmektedir. 

Yaygın uyku bozuklukları içerisinden biri olan insomnia, uykuya dalmakta güçlük, çok erken uyanma ve bir daha uyuyamama halidir. 

Her yaşta ortaya çıkabilir ve kadınlarda daha sık görülür. 

İlaç kullanımı, obezite ve menopoz gibi hastalıkların yanı sıra uykusuzluğun diğer risk faktörleri aşağıda belirtildiği gibidir: 

  • Stres: İş, okul, ilişkiler veya mali sorunlar gibi stresli durumlar uykusuzluğa neden olabilir. 

  • Yaş: İleri yaş, uykusuzluk riskini artırabilir. Yaşlandıkça uyku düzeni değişebilir ve uyku sorunları yaşanabilir. 

  • Cinsiyet: Kadınlarda insomnia görülme riski daha yüksektir. Hormon değişiklikleri (örneğin, gebelik, menopoz) nedeniyle uykusuzluk yaşanabilir. 

  • Sağlık Sorunları: Kronik hastalıklar (örneğin, depresyon, anksiyete, astım veya diğer solunum problemleri), ağrı ve bazı nörolojik bozukluklar insomnia riskini artırabilir. 

  • Sedanter Yaşam Tarzı: Sedanter yaşam tarzı, stres, anksiyete ve depresyon gibi ruh hali değişikliklerini artırarak insomnia riskinin oluşmasına katkı sağlar. 

  • İlaçlar: Bazı ilaçlar (örneğin, depresyon veya anksiyete için kullanılan ilaçlar, dekonjestanlar, antihistaminikler) insomnia riskini artırabilir. 

  • Kafein ve Alkol Tüketimi: Kafein veya alkol tüketimi uyku düzenini bozarak insomnia riskini artırabilir. 

  • Düzensiz Uyku Düzeni: Düzenli bir uyku programına sahip olmamak ve sık sık uyku düzenini değiştirmek insomnia riskini artırabilir. 

  • Travma ve Psikolojik Faktörler: Travmatik olaylar veya psikolojik sorunlar (örneğin, PTSD) uykusuzluğa neden olabilir. 

  • Çalışma Şartları: Vardiyalı çalışma veya gece çalışması gibi düzensiz çalışma saatleri uyku bozukluklarına neden olabilir. 

  • Genetik Faktörler: Ailede insomnia öyküsü olan kişilerde uykusuzluk riski daha yüksek olabilir. 

  • Çevresel Faktörler: Gürültülü veya rahatsız edici bir uyku ortamı, sıcaklık veya aydınlatma sorunları uykusuzluğa katkıda bulunabilir. 

Insomnia risk faktörlerini azaltmak için sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları ve düzenli bir uyku düzeni önemlidir.  

Sedanter Yaşam Tarzı Nedir? 

Sedanter yaşam tarzı fiziksel aktivitelerin düzensiz olduğu ya da hiç fiziksel aktivitelerin hiç olmadığı bir yaşam tarzıdır. 

Sedanter yaşam tarzını benimsemiş kişiler halk arasında “tembel”, “miskin” ya da “sersem” olarak adlandırılırlar. 

Sedanter aktiviteler fiziksel güç gerektirmeyen hatta hiçbir fiziksel güç barındırmayan aktivitelerdir. Örneğin; televizyon seyrederken oturma, okuma ve video oyunları oynama. 

Uykusuzluk Tanısı Nasıl Konulur? 

Danışanın hastalıkla ilgili şikâyetleri dinlenir ve fiziksel bir muayeneden geçer. Sonra danışanın bu durumu yaşanmasına neden olan faktörler tespit edilir. 

Bazı durumlarda birkaç hafta uyku günlüğü tutulması da sıkça tercih edilen yöntemlerden biridir. 

Eğer doktor uygun görürse laboratuvar testleri yapılır ve uyku merkezlerine yatış sağlanır. Uyku merkezindeki danışan bir tam gün boyunca görüntülü ve sesli olarak takip edilir. 

Bu süreçte danışanın nabzı, el ve göz hareketleri, solunumu ve beyin dalgaları incelenir. Daha sonra hastalığın derecesi ve türü saptanır ve uygun tedavi yöntemine geçiş yapılır. 

Insomnia Tedavi Yöntemleri Nelerdir? 

Gece boyunca uyanmak, uyuyamamak ve istenenden daha erken uyanmak insomnia hastalığının en temel üç karakteristik özelliğidir. 

Kısa süreli uykusuzluk kendi kendine düzelebilir ancak akut uykusuzluk ve özellikle kronik uykusuzluk tedavisinde tercih edilen iki önemli yöntem şudur: 

1. Bilişsel Davranışçı Terapi Yöntemi 

Bilişsel davranışçı terapi (BDT), insomnia (uykusuzluk) tedavisinde etkili bir yaklaşımdır. BDT, uyku ile ilgili olumsuz düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeyi hedefler ve uyku düzenini iyileştirmeye yönelik stratejiler sunar. Insomnia tedavisinde BDT'nin nasıl kullanıldığına dair bazı temel bilgiler ise şunlardır: 

  • Uyku Hijyeni Eğitimi: BDT ile uyku hijyeni konusunda bireyin bilgilendirildiği seanslar kurgulanır. Bu seanslarda bireye uyku ortamını optimize etme, düzenli bir uyku programı oluşturma ve uykuyu olumsuz etkileyen faktörleri azaltma gibi öneriler sunulur. 

  • Uyku Kısıtlama Terapisi: Bu teknik yatakta geçirilen zamanı sınırlamayı hedefler. Kişinin uyku süresini azaltarak daha verimli bir uyku düzenine ulaşabilmesi ve uyanık kalma süresini azaltması hedeflenir. 

  • Uyarılmışlık Kontrolü: Kişinin uyku ile ilgili endişe, stres ve gerginlik gibi durumlarını azaltmayı amaçlar. Uykudan önce rahatlama teknikleri ve uykuya dalma ritüelleri gibi yöntemler öğretilir. 

  • Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Insomnia ile ilgili olumsuz düşünce kalıplarını ele alır. Uyku ile ilgili aşırı beklentileri veya yanlış inançları düzeltmek, uykuyu daha olumlu bir şekilde algılamaya yardımcı olur. 

  • Gevşeme Teknikleri: Gevşeme teknikleri (örneğin, derin nefes alma, kas gevşetme egzersizleri) gibi uyku öncesi rahatlama stratejileri bireye öğretilir. 

  • Stimulus Kontrol: Bu teknik ile yatak ve uyku odasını yalnızca uyku ve cinsel faaliyetle ilişkilendirmek amaçlanır. Bu sayede bireyin diğer aktiviteleri (örneğin, telefon kullanma, televizyon izleme) uyku alanından uzak tutmayı alışkanlık hale getirmesi sağlanır. 

BDT, genellikle kısa vadeli bir tedavi olarak uygulanır ve kişinin uyku kalitesini artırmak ve insomnia belirtilerini azaltmak için birkaç hafta sürebilir. Insomnia ile ilgili düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye odaklanarak uzun vadede daha sağlıklı bir uyku düzenine ulaşmaya yardımcı olur. 

2. İlaç Tedavisi 

Insomnia ilaç tedavisi öncelikli tercih değildir. Doktorlar ilaçların kısa süreli ve kontrollü kullanımını önermektedir. 

Tedavide kullanılan reçeteli ilaçlar: 

  • Eszopiklon (Lunesta) 

  • Zolpidem (Ambien) 

Alternatif Tedavi Yöntemleri 

Tedavisinde etkili olan alternatif tedavi yöntemleri aşağıdakileri içerir: 

  • Kediotu, sakinleştirici bitki çayları ve ılık süt uykunun düzenlenmesinde yardımcı olur. 

  • Meditasyon ve yoga 

  • Melatonin takviyesi 

Melatonin nedir? 

Melatonin uyku döngüsünü ve vücudun biyolojik dengesini belirleyen bir hormondur. Bu hormonun düzenlenmesi için bitkisel ve doğal yöntemler tercih edilebilir. Melatonin hapı kullanılmadan önce ise mutlaka bir uzman hekime danışmak gerekir. 

Aromaterapi yağlarının rahatlatıcı etkisi uykunuzu düzenleyecektir. 

Önerilen aromaterapi yağları: 

  • Roma papatyası 

  • Sedir ağacı 

  • Lavanta 

  • Sandal ağacı 

  • Neroli veya acı portakal 

İnsomia Hastalığını Önleriz? 

Insomnia nedir, ne değildir? 

Insomnia yani uykusuzluk, sadece basit bir uykusuzluk hali ya da uykuya dalmakta güçlük çekmekten çok daha fazlasıdır. Insomnia fiziksel, duygusal ve bilişsel birçok hastalığın kapısını aralayarak kişinin genel yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Insomnia'yı engellemek için bazı küçük ama etkili yöntemler şunlardır: 

  • Haftanın her günü aynı saatte uyumaya ve uyanmaya özen gösterin. Bu, vücudunuzun doğal uyku-uyanıklık döngüsünü düzenlemeye yardımcı olur. 

  • Uykudan önce fazla yemek yemekten, alkol ve kafein tüketiminden kaçının. Bu maddeler uykuya dalmanızı ve uyku kalitenizi önemli ölçüde olumsuz etkiler. 

  • Gün içinde mümkünse dışarıda fiziksel aktivitelerde bulunarak vücudunuzu hareket ettirin. Egzersiz, uykuya dalmayı ve uyku kalitesini iyileştirebilir. 

  • Gazlı içecekler ve şekerli yiyecekler, uyku düzeninizi bozabilir. Tüketimlerini sınırlayın. 

  • Uyumadan 30 dakika önce teknolojik aletlerden (telefon, tablet, bilgisayar) uzaklaşın. Mavi ışık uyarılmışlığı artırarak uykuya dalmanızı zorlaştırabilir. 

  • Yatak odanızda karanlık, sessiz ve serin bir ortam yaratın. Rahat bir yatak ve yastık kullanarak uyku kalitenizi artırın. 

  • Meditasyon, sakinleştirici müzikler, kitap okuma gibi rahatlama teknikleriyle stresinizi azaltarak uykuya geçişinizi kolaylaştırın. 

  • Gün içinde stres ve kaygıyı azaltmak için etkin stratejiler kullanın. Stres ve kaygı, uykuya dalma ve uykuda kalma sürecini zorlaştırabilir. 

  • Gündüz yapılan uzun şekerlemeler gece uykusunu etkileyebilir. Kısa süreli ve düzenli şekerlemeler yapmak daha iyi bir seçenektir. 

  • Uykusuzluk devam ediyorsa, bir terapiste danışarak yardım alın. Uykusuzluk ciddi bir sorundur ve altta yatan nedenlerin tespit edilmesi önemlidir. 

Bu basit ama etkili yöntemleri uygulayarak insomnia'nın önüne geçebilir ve uyku kalitenizi artırabilirsiniz. Her uykusuzluk sorunu insomnia olmamakla beraber, uzun süreli uyku problemleri yaşayan bir kişinin hayatında olumsuzluk yaşamaması adına bir uzmandan destek alması gerekir.  

Çocuklarda Insomia 

Insomnia nedir dendiğinde aklımızda sadece yetişkinlerde gözlemlenebilecek bir uyku bozukluğu gibi bir imaj oluşabilir. 

Oysaki çocuklar da yetişkinlerde görülen nedenlere benzer nedenlerle uykusuzluk deneyimleyebilir. 

İşte o nedenler: 

  • Stres ve korku 

  • İlaç kullanımı 

  • Psikolojik problemler ve travmalar 

Çocuklarda görülen uykusuzluk belirtileri: 

  • Gündüz yaşanan sürekli uyku hali veya huzursuzluk 

  • Sinirli olmak ve ruh halindeki ani değişimler 

  • Tekrarlanan disiplin sorunları 

  • Hafıza problemleri ve dikkat eksikliği 

Çocukların uykusuzluk hastalığının tedavisi için yetişkinlerde uygulanan tedavi yöntemleri uygulanabilir. 

İyi bir uyku programı ve uyku öncesinde onları sakinleştirecek, uykuya dalmalarını kolaylaştıracak aktiviteler yapmak en faydalısı olacaktır. 

Sonuç 

Uykusuzluk ya da insomnia, her yaş aralığındaki bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen yaygın bir sağlık sorunudur. Insomnia, akut veya kronik olabilir ve belirtileri arasında uykuya dalma ve uykuda kalma zorlukları, erken uyanma, yorgunluk, konsantrasyon eksikliği ve duygusal dengesizlikler yer alabilir. Insomnia'nın nedenleri arasında stres, yaşam tarzı değişiklikleri, sağlık sorunları, ilaç kullanımı ve uyku düzeninin değişmesi gibi faktörlerden biri ya da birkaçı bulunabilir. 

Tedavi yöntemleri arasında yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz, diyet değişiklikleri, stres yönetimi ve bilişsel davranışçı terapi yer alır. İlaç tedavisi ise genellikle kısa süreli ve kontrollü olarak kullanılır. Ayrıca alternatif tedavi yöntemleri, uyku hijyeni, meditasyon ve melatonin takviyesi de insomnia'nın tedavisinde etkilidir. 

Uykusuzluğu önlemek için düzenli bir uyku programı, uyku hijyenine dikkat etmek ve stres ve kaygıyı azaltmak gibi önlemler alabilirsin.  

Sonuç olarak, insomnia ciddi bir sağlık sorunu haline gelerek genel sağlığınızı ve yaşam kalitenizi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle bu tür uyku sorunlarına erken müdahale etmek ve profesyonel destek almak önemlidir. 

 

Kaynakça 

Everything You Need to Know About Insomnia, By Karen Lamoreux and Crystal Raypole, 2022 
What Is Insomnia?, NHLBI 
Insomnia, Eric Suni, 2023 

Paylaş
Terappin LinkedIn Terappin LinkedIn Terappin LinkedIn Terappin Youtube Kanalı

Bültenimize abone ol, mental sağlığın ve kişisel gelişimin için haftanın içerik önerilerinden ilham al. ✨

BLOG

Önerilen Diğer İçerikler

Terappin'de İlk Seansın BASLA15 koduyla %15 İndirimli

Terappin'in uzman klinik psikologları ile daha huzurlu bir hayata ulaşabileceğin terapi yolculuğuna ilk adımı at.

Terapi Yolculuğuna Başla