Travmatik Stres Nedir? Belirtileri, Etkileri ve Başa Çıkma Yolları

Deprem, kaza veya şiddete uğramak gibi olumsuz deneyimler yaşamak ya da bu olaylara tanık olmak travmatik strese neden olabilir. Geçmiş travmalar, devam eden tehditler ve destek eksikliğiyle birleştiğinde toparlanmak çok daha zorlaşabilir. Peki, travmatik stresin belirtileri neler? Başa çıkmak için neler yapılabilir?

Travmatik Stresin Nedenleri ve Belirtileri

Süreç boyunca kas gerginliği, terleme, çarpıntı gibi bedensel tepkiler ve anksiyete, öfke, suçluluk gibi ruhsal hâller görülebilir. Belirtiler kişiden kişiye değişmekle birlikte bedensel yakınmaları yalnızca strese bağlamak da doğru değildir.

Travmatik stres yaşayan bir kişi ilişkilerinde ve iş yaşamında da aksaklıklar yaşayabilir. Örneğin iş yerinde odaklanma sorunları, projeleri zamanında tamamlayamama veya iş arkadaşlarıyla iletişimde tahammülsüzlük görülebilir. İlişkilerde ise yakın çevreden uzaklaşma, en ufak eleştirilere aşırı tepki verme veya sosyal ortamlardan kaçınma gibi durumlar ortaya çıkabilir. Bu dönemde sorumlulukları bölüşmek ve beklentilerinizi net biçimde anlatmak, yakınlarınızın size en faydalı olacak adımı atmasını kolaylaştırabilir.

Travmatik Bir Olaydan Sonra Hangi Tepkiler Normal Kabul Edilebilir?

Sürecin başında sık sık ağlama, zihinsel dağınıklık, kolayca irkilme ya da duygusal olarak tamamen kapanma görülebilir. Bazı kişiler çok konuşmak isterken bazıları sessizliği tercih edebilir. Yaşadıklarınız kişilik zayıflığı değil; sarsıcı bir olay karşısında verilen son derece insani ve olağan yanıtlardır.

Gün içerisinde tepkilerinizin yoğunluğu değişkenlik gösterebilir. Sakin hissettiğiniz bir anda, olayı hatırlatan bir ses veya görüntüyle aynı gerginliği yeniden yaşayabilirsiniz. Uyku düzeninizdeki değişimleri, sosyal bağlarınızın durumunu ve günlük işlerinizi yürütme kapasitenizi gözden geçirmek kendinizi değerlendirme aşamasında size yardımcı olabilir.

Travmatik Stres / TSSB Karşılaştırması

Olumsuz durumlara karşı verilen her stres tepkisi ruhsal bozukluk anlamına gelmez. Belirtilerin travma sonrası stres bozukluğu çerçevesine girip girmediği, uzmanlar tarafından belirli tanı ölçütleri doğrultusunda incelenir. Aşağıdaki tabloda travmatik stres tepkileri ile TSSB arasındaki temel farkları, belirtilerin seyri ve günlük yaşama etkileri açısından inceleyebilirsiniz:

Buradaki bilgiler bireysel bir teşhis aracı olarak değerlendirilmemelidir. Farklı durumlarda benzer belirtiler görülebilir. Travmatik bir olaydan sonra stres tepkisi yaşamak tek başına TSSB anlamına gelmez; her travmatik stres belirtisini doğrudan TSSB olarak etiketlemek yaşananları yanlış değerlendirmenize yol açabilir.

Travmatik Stres Ne Kadar Sürer?

Belirtiler bazı kişilerde ilk birkaç hafta içinde hafifleyebilirken bazılarında aylar boyunca devam edebilir. Toparlanma süresi herkes için aynı doğrultuda ilerlemeyebilir. Belirtilerin azalarak günlük yaşama dönüşün yavaş yavaş sağlanması umulsa da bu süreçte uzman rehberliği almak yükünüzü hafifletebilir ve dengeyi yeniden kurmanıza yardımcı olabilir.

Travmatik Stres Uyku ve Hafızayı Nasıl Etkileyebilir?

Kabuslar görme veya kendini sürekli tetikte hissetme duygusu arttıkça uykuya dalmak oldukça zorlaşabilir. Bu durumda ertesi gün özellikle dikkati toplamak ve bilgileri hatırlamak gibi bilişsel aktivitelerde zorluklarla karşılaşılabilir. Travmatik stresin yarattığı uyku sorunları nedeniyle gündelik hayatınızda güçlük yaşıyorsanız uzman değerlendirmesi yardımcı olabilir.

Travma Sonrası Kaçınma Davranışı Nedir?

Olayı hatırlatarak stres oluşturan yerlerden, konuşmalardan veya duygulardan uzak durma çabası kaçınma davranışını ortaya çıkarabilir. Örneğin trafik kazası geçirdiyseniz araçla yapacağınız yolculukları ertelemeye başlayabilirsiniz. Kaçınma davranışı kısa süreli rahatlama sağlasa da yaşamınızı gittikçe sınırlayan bir kısır döngüye dönüşebilir.

Kendinizi korktuğunuz durumlara hazırlıksız şekilde maruz bırakmak yerine bir uzmanla aşamalı olarak ilerlemek süreci daha yönetilebilir kılabilir. Ancak ortada gerçek bir tehlike varsa önceliğiniz tehlikeden uzaklaşmak olmalıdır. Tehlikeli bir durumdan fiziksel olarak uzaklaşmak, burada sözü edilen kaçınma davranışından tamamen farklı bir anlam taşır.

Travmatik Stresle Başa Çıkmak İçin Neler Yapılabilir?

Toparlanma sürecinde öncelikle kendinize zaman tanıyarak işe başlayabilirsiniz. Üzerinizdeki baskıyı azaltmak için aşağıdaki öneriler işinize yarayabilir:

• Benzer saatlerde uyanmaya, öğün atlamamaya ve fiziksel durumunuza uygun hareket etmeye çalışın. Planınızı o günkü gücünüze göre değiştirme konusunda esnek olun.
• İşlerin hepsini aynı gün içerisinde bitirmek yerine tek bir görev seçin. Örneğin bütün evi düzenlemek yerine o gün yalnızca yemek hazırlamayı düşünebilirsiniz.
• Güvendiğiniz biriyle alışverişe çıkabilir, bir randevuya eşlik etmesini isteyebilirsiniz. Dostlarla birlikte olmak, sarsılan güven duygunuzu yeniden kazanmanıza yardımcı olabilir.

Uyumak veya sıkıntıyı bastırmak için alkole yönelmek sorunları artırabilir. Sakinleştiricilere ya da uyku ilaçlarına hekim önerisi olmadan başlamamanız önemlidir. Uyku sorunları veya yoğun sıkıntı günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz. Belirtileriniz uzman değerlendirmesi sonucunda travma sonrası stres bozukluğu çerçevesine giriyorsa bilişsel davranışçı terapi ve EMDR belirtilerinizin hafiflemesine yardımcı olabilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğunu uzmanınızla birlikte değerlendirebilirsiniz.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Uykunuzun bozulması, işlerinizi yürütmekte zorlanmanız veya sevdiklerinizle aranıza mesafe koymanız, psikolojik destek ihtiyacınızın bir göstergesi olabilir. Aşağıdaki durumları kendinizde gözlemliyorsanız bir klinik psikologdan veya psikiyatristten yardım alabilirsiniz:

• Kabuslar, korku veya irkilme hissi zamanla artıyorsa,
• İş, okul veya kişisel bakım gibi günlük rutinlerinizi sürdürmekte zorlanıyorsanız,
• Yakınlarınızla görüşmekten veya evden çıkmaktan kaçınıyorsanız.

Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleriniz varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Yaşadıklarınız uykunuzu, ilişkilerinizi veya günlük sorumluluklarınızı zorlaştırıyorsa bir uzmanla görüşebilirsiniz. Terappin'de ihtiyaçlarınıza uygun uzman psikologları inceleyebilir, online terapi görüşmelerinize dilediğiniz yerden başlayabilirsiniz.