Ζώντας με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας | Ποια είναι τα Συμπτώματα;

Το σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΣΕΠΥ) είναι η πιο συχνή ψυχική διαταραχή στην παιδική ηλικία. Στα παιδιά, προκαλεί καταστάσεις όπως απροσεξία, αδυναμία ελέγχου των αντιδράσεων και υπερβολική κινητικότητα.

Αυτή η ψυχική διαταραχή, που συναντάται συχνά σε παιδιά και εφήβους, όταν θεραπευτεί, παρουσιάζει σημαντικές βελτιώσεις. Όταν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και σωστά, οδηγεί σε ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα.

Τι είναι το σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας; Πώς ζει κανείς με ΣΕΠΥ; Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τι είναι το Σύνδρομο Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας;

Το σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας εκδηλώνεται με υπερβολική κινητικότητα, απροσεξία, λησμονιά, ξαφνικές και παρορμητικές αντιδράσεις . Είναι μια νευρολογική ασθένεια που επηρεάζει τα μέρη του εγκεφάλου που μας βοηθούν να σχεδιάζουμε, να εστιάζουμε και να εκτελούμε εργασίες. Είναι ένα αναπτυξιακό πρόβλημα στο σύστημα αυτοδιαχείρισης του εγκεφάλου.

Δεν είναι διαταραχή συμπεριφοράς, ψυχική ασθένεια ή συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία. Όταν δεν αντιμετωπιστεί κατάλληλα, οδηγεί σε αδύναμο αίσθημα εαυτού και κοινωνικές δυσλειτουργίες στα παιδιά.

Συμπτώματα και Ευρήματα;

Είναι φυσιολογικό τα παιδιά να αντιμετωπίζουν περιστασιακά προβλήματα εστίασης και συμπεριφοράς. Ωστόσο, όταν αυτά τα προβλήματα συνεχίζονται, επιδεινώνονται και προκαλούν δυσκολίες στο σχολείο, στο σπίτι ή στην επικοινωνία με φίλους, είναι ένδειξη ότι υπάρχει σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.

Ένα παιδί με ΣΕΠΥ μπορεί να κάνει τα εξής:

Ποιοι είναι οι Τύποι του;

Ανάλογα με το ποια συμπτώματα είναι τα ισχυρότερα στο άτομο, υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους εκδηλώνεται το σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας:

Απρόσεκτος ΣΕΠΥ, έλλειψη προσοχής και συγκέντρωσης:

Για ένα άτομο με αυτό το πρόβλημα είναι δύσκολο να οργανώσει ή να ολοκληρώσει μια εργασία, να δώσει προσοχή στις λεπτομέρειες ή να ακολουθήσει οδηγίες ή συζητήσεις. Το άτομο αποσπάται εύκολα την προσοχή του ή ξεχνά τις λεπτομέρειες των καθημερινών του ρουτίνων.

Υπερκινητική-Προσπευδιαστική ΔΕΠΥ, υπερκινητικότητα χωρίς απροσεξία:

Το άτομο είναι νευρικό και μιλάει πολύ. Είναι δύσκολο να κάτσει ακίνητο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, ενώ τρώει ή κάνει την εργασία του, δεν μπορεί να ηρεμήσει και είναι συνεχώς σε κίνηση. Τα μικρότερα παιδιά μπορεί να τρέχουν, να πηδούν ή να σκαρφαλώνουν συνεχώς σε δέντρα, καρέκλες, τοίχους.

Το άτομο αισθάνεται ανήσυχο και έχει προβλήματα με την παρορμητικότητα. Ένα παρορμητικό άτομο μπορεί να διακόπτει συχνά τους άλλους, να μιλάει σε ακατάλληλες στιγμές πράγματα που ακούει από ανθρώπους. Είναι δύσκολο για αυτό να περιμένει τη σειρά του ή να ακούει οδηγίες. Ένα άτομο με παρορμητικότητα μπορεί να βιώνει περισσότερα ατυχήματα και τραυματισμούς από άλλους.

Συνδυασμένη ΔΕΠΥ:

Είναι ο πιο συνηθισμένος τύπος. Τα συμπτώματα των δύο παραπάνω τύπων υπάρχουν εξίσου στο άτομο. Δεδομένου ότι τα συμπτώματα μπορεί να αλλάξουν με το χρόνο, η σοβαρότητά τους μπορεί επίσης να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.

Ποιες είναι οι αιτίες;

Οι αιτίες και οι παράγοντες κινδύνου για τη ΔΕΠΥ δεν είναι πλήρως κατανοητές, αλλά οι τρέχουσες έρευνες δείχνουν ότι η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο. Επομένως, συνδέει στενά τους γενετικούς παράγοντες με τη ΔΕΠΥ.

Γενετική

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, μια ψυχική διαταραχή που μεταδίδεται μέσω των γονιδίων που κληρονομήσατε από τους γονείς σας. Πιστεύεται ότι έχει ένα πολύπλοκο κληρονομικό χαρακτήρα και δεν σχετίζεται με ένα μόνο γενετικό σφάλμα. Έρευνες δείχνουν ότι είναι πιο πιθανό οι γονείς και τα αδέρφια ενός ατόμου με ΔΕΠΥ να έχουν επίσης ΔΕΠΥ.

Εγκεφαλική λειτουργία και δομή

Έρευνες έχουν εντοπίσει μια σειρά από πιθανές διαφορές στους εγκεφάλους ατόμων με ΔΕΠΥ, αλλά το πλήρες νόημά τους δεν είναι σαφές. Για παράδειγμα, έρευνες που περιλαμβάνουν σάρωση του εγκεφάλου υποδηλώνουν ότι ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου μπορεί να είναι μικρότερες σε άτομα με ΔΕΠΥ, ενώ άλλες περιοχές μπορεί να είναι μεγαλύτερες. Άλλες έρευνες υποστηρίζουν ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν μια ανισορροπία στα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο ή ότι αυτές οι χημικές ουσίες μπορεί να μην λειτουργούν σωστά.

Εκτός από τη γενετική, την εγκεφαλική λειτουργία και δομή, οι επιστήμονες διερευνούν και άλλες πιθανές αιτίες και παράγοντες κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων:

Έρευνες δεν υποστηρίζουν τις δημοφιλείς απόψεις ότι το ΔΕΠΥ προκαλείται από την κατανάλωση πολλής ζάχαρης, την παρακολούθηση πολλής τηλεόρασης, την ανατροφή ή κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η φτώχεια ή οικογενειακό χάος.

Φυσικά, πολλά πράγματα, συμπεριλαμβανομένων αυτών, μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα σε ορισμένα άτομα. Ωστόσο, τα στοιχεία δεν είναι αρκετά ισχυρά για να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι αυτά είναι οι κύριες αιτίες της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας.

Ομάδες Υψηλού Κινδύνου

Πιστεύεται ότι ορισμένα άτομα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ΔΕΠΥ, συμπεριλαμβανομένων:

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής σε Ενήλικες

Πολλά παιδιά με διάγνωση ΔΕΠΥ θα συνεχίσουν να πληρούν τα κριτήρια της διαταραχής αργότερα στη ζωή και θα αντιμετωπίσουν διαταραχές που απαιτούν συνεχή θεραπεία. Ωστόσο, μερικές φορές η διάγνωση ΔΕΠΥ μπορεί να παραβλεφθεί ή να μην αναγνωριστεί στην παιδική ηλικία. Πολλοί ενήλικες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας δεν γνωρίζουν ότι έχουν τη διαταραχή.

Για αυτούς τους λόγους, μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση περιλαμβάνει τυπικά μια ανασκόπηση παρελθουσών και τρεχουσών συμπτωμάτων, μια ιατρική εξέταση και τη χρήση ιστορικού και κλιμακωτών αξιολογήσεων ή λιστών ελέγχου για ενήλικες.

Οι ενήλικες με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζονται με φάρμακα, ψυχοθεραπεία ή συνδυασμό και των δύο. Ωστόσο, στρατηγικές διαχείρισης συμπεριφοράς, όπως η ελαχιστοποίηση των περισπασμών, η ενίσχυση του σχεδιασμού και της οργάνωσης και η υποστήριξη από στενούς οικογενειακούς συγγενείς, μπορούν επίσης να βοηθήσουν.

Τα συμπτώματα αυτού του προβλήματος σε ενήλικες μπορεί να περιλαμβάνουν:

Πιθανά Προβλήματα Υγείας σε Ενήλικες με ΔΕΠΥ

Τα προβλήματα που μπορεί να αναπτυχθούν σε ενήλικες λόγω της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας είναι τα εξής:

Ένα από τα πιο κοινά είναι η κατάθλιψη.

Εκτός από αυτό:

Τα προβλήματα συμπεριφοράς που σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ μπορούν επίσης να προκαλέσουν δυσκολίες, όπως προβλήματα στις σχέσεις και στην κοινωνική αλληλεπίδραση.

Ελλειμματική Προσοχή στα Παιδιά

Τα παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας αντιμετωπίζουν προβλήματα στην προοπτική σκέψη, τον προγραμματισμό, την ολοκλήρωση εργασιών και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Για να διαχειριστούν αυτά τα συμπτώματα όσο καλύτερα γίνεται, οι γονείς πρέπει να είναι προσεκτικοί, υπομονετικοί και όσο το δυνατόν πιο κατανοητικοί κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Εάν παρατηρείτε τις ακόλουθες καταστάσεις στο παιδί σας, πρέπει οπωσδήποτε να ζητήσετε επαγγελματική υποστήριξη.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, θα είναι χρήσιμο να βοηθήσετε στην απελευθέρωση της ενέργειάς τους μέσω δραστηριοτήτων όπως ο αθλητισμός, η άσκηση, η κολύμβηση, καθώς αυτό θα υποστηρίξει τον ύπνο.

Δυστυχώς, όταν κάνουν λάθη, μπορεί να τους μαλώνουν πιο αυστηρά. Συνήθως τα επιτεύγματά τους επαινoύνται λιγότερο ή υποτιμώνται. Δεν πρέπει να θεωρούνται βοηθοί των γονέων (π.χ. δίνοντάς τους οδηγίες όπως "γιέ μου, πρόσεχε το αδερφάκι σου", "κορίτσι μου, ταΐσες το αδερφάκι σου;").

Τι βοηθάει την αποσπασμένη προσοχή στα παιδιά;

Πρέπει να εντοπιστούν οι καταστάσεις στις οποίες αυτά τα παιδιά δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και να εργαστεί για την ενθάρρυνσή τους σχετικά με αυτές. Τα τεστ και τα παιχνίδια που ενισχύουν την προσοχή αυξάνουν τη συγκέντρωση. Επιπλέον, πρέπει να διασφαλιστεί η ρουτίνα ύπνου και διατροφής του παιδιού. Η άσκηση συμβάλλει επίσης στην ανάπτυξη της συμπεριφοράς και των μηχανισμών ελέγχου τους.

Πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε ένα παιδί με ΔΕΠΥ;

Δημιουργήστε μια λίστα κανόνων: Αυτά τα παιδιά δυσκολεύονται να αποκτήσουν συνήθειες επειδή είναι πιο ενεργά και ανυπόμονα από το κανονικό. Επομένως, θα ήταν καλό να δημιουργήσετε μια λίστα καθηκόντων που μπορούν να τους βοηθήσουν να αποκτήσουν συνήθειες και να την ακολουθούν καθημερινά. Οι κανόνες που θέτετε και τι πρέπει να εφαρμόζεται σε ποια ώρα πρέπει να είναι ξεκάθαρα καθορισμένα. Οι γονείς και, εάν υπάρχει, ο φροντιστής πρέπει να συνεργάζονται. Δεν πρέπει να γίνονται παραχωρήσεις στους κανόνες και τις ώρες.

Τιμήστε τις υπάρχουσες θετικές ιδιότητες και ταλέντα τους: Αν το παιδί σας κατάφερε εκείνη τη μέρα να συγκεντρωθεί για δύο λεπτά παραπάνω από το κανονικό, τιμήστε το. Για παράδειγμα, μπορεί να ζωγραφίζει πολύ καλά, αλλά μπορεί να δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει και να αναπτύξει αυτήν την πλευρά του επειδή δεν μπορεί να συγκεντρωθεί. Ζωγραφίστε μαζί. Εκφράστε στο παιδί σας ότι όταν ζωγραφίζει αργά και προσεκτικά, παράγει εκπληκτικά αποτελέσματα.

Μην παλεύετε: Ως γονείς, ο στόχος σας είναι να βελτιώσετε το πρόβλημα συμπεριφοράς του παιδιού σας. Επομένως, αποδεχτείτε το όπως είναι και αποφύγετε να εφαρμόσετε οποιαδήποτε αρνητική κυρώση. Μην επιμένετε αν δεν μπορεί να ολοκληρώσει μια εργασία που του ανατέθηκε. Κάντε ένα σύντομο διάλειμμα και δοκιμάστε ξανά μαζί.

Άλλα Ψυχολογικά Προβλήματα που Μπορεί να Συνυπάρχουν με το ΔΕΠΥ

Αν και όχι πάντα, ορισμένα παιδιά με ΔΕΠΥ μπορεί επίσης να εμφανίζουν συμπτώματα άλλων διαταραχών ή καταστάσεων, όπως:

Ποιες είναι οι Μέθοδοι Θεραπείας;

Οι τυπικές θεραπείες για το ΔΕΠΥ περιλαμβάνουν συνήθως φάρμακα, εκπαίδευση, εκπαίδευση δεξιοτήτων και ψυχολογική συμβουλευτική. Ένας συνδυασμός αυτών είναι συχνά η πιο αποτελεσματική θεραπεία. Αυτές οι θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση πολλών συμπτωμάτων του ΔΕΠΥ, αλλά δεν το θεραπεύουν. Μπορεί να χρειαστεί λίγος χρόνος για να καθοριστεί τι λειτουργεί καλύτερα για εσάς.

Είναι καλύτερο να συζητήσετε με τον γιατρό σας τα οφέλη και τους κινδύνους οποιουδήποτε φαρμάκου. Τα διεγερτικά, όπως προϊόντα που περιέχουν μεθυλφενιδάτη ή αμφεταμίνη, είναι συνήθως τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα για το ΔΕΠΥ, αλλά μπορούν να συνταγογραφηθούν και άλλα φάρμακα. Για παράδειγμα, τα διεγερτικά αυξάνουν και εξισορροπούν τα επίπεδα χημικών ουσιών του εγκεφάλου που ονομάζονται νευροδιαβιβαστές.

Άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του ΔΕΠΥ περιλαμβάνουν μη διεγερτικά όπως η ατομοξετίνη και ορισμένα αντικαταθλιπτικά, όπως η βουπροπιόνη. Η ατομοξετίνη και τα αντικαταθλιπτικά δρουν πιο αργά από τα διεγερτικά, αλλά μπορεί να είναι καλές επιλογές εάν δεν μπορείτε να πάρετε διεγερτικά λόγω προβλημάτων υγείας ή εάν τα διεγερτικά προκαλούν σοβαρές παρενέργειες.

Το σωστό φάρμακο και η σωστή δόση διαφέρουν από άτομο σε άτομο, επομένως μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να βρεθεί τι είναι σωστό για εσάς. Θα πρέπει πάντα να ενημερώνετε τον γιατρό σας για τυχόν παρενέργειες.

Η συμβουλευτική για το ΔΕΠΥ περιλαμβάνει συνήθως ψυχολογική συμβουλευτική (ψυχοθεραπεία), εκπαίδευση για τη διαταραχή και ανάπτυξη δεξιοτήτων μάθησης που θα σας βοηθήσουν να επιτύχετε.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει:

Συχνά είδη ψυχοθεραπείας για ΔΕΠΥ περιλαμβάνουν:

Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία: Αυτό το είδος δομημένης συμβουλευτικής διδάσκει συγκεκριμένες δεξιότητες για να διαχειρίζεστε τη συμπεριφορά σας και να μετατρέπετε αρνητικά σχήματα σκέψης σε θετικά. Μπορεί να σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε προκλήσεις ζωής, όπως προβλήματα στο σχολείο, τη δουλειά ή τις σχέσεις, και να αντιμετωπίσετε άλλες ψυχικές καταστάσεις όπως η κατάθλιψη ή η κατάχρηση ουσιών.

Συμβουλευτική γάμου και οικογενειακή θεραπεία: Αυτό το είδος θεραπείας μπορεί να βοηθήσει τα αγαπημένα σας να αντιμετωπίσουν το άγχος του να ζουν με κάποιον με ΔΕΠΥ και να μάθουν τι μπορούν να κάνουν για να βοηθήσουν. Αυτή η συμβουλευτική μπορεί να βελτιώσει τις δεξιότητες επικοινωνίας και επίλυσης προβλημάτων.

Εργασία στις σχέσεις: Εάν είστε σαν πολλούς ενήλικες με ΔΕΠΥ, μπορεί να είστε απρόβλεπτοι και να ξεχνάτε ραντεβού, να χάνετε προθεσμίες και να παίρνετε παρορμητικές ή παράλογες αποφάσεις. Αυτές οι συμπεριφορές μπορούν να δοκιμάσουν την υπομονή ακόμα και του πιο συγχωρητικού συναδέλφου, φίλου ή συντρόφου.

Μια θεραπεία που επικεντρώνεται σε αυτά τα ζητήματα και σε τρόπους καλύτερης παρακολούθησης της συμπεριφοράς σας μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη. Θεραπευτικές προσεγγίσεις για τη βελτίωση της επικοινωνίας και την ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης συγκρούσεων και προβλημάτων είναι επίσης εξαιρετικά αποτελεσματικές.

Η θεραπεία ζευγαριού και οι τάξεις όπου τα μέλη της οικογένειας μαθαίνουν περισσότερα για τη ΔΕΠΥ θα σας βοηθήσουν να βελτιώσετε σημαντικά τις σχέσεις σας.

Αλλαγές Τρόπου Ζωής

Δεδομένου ότι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας είναι μια πολύπλοκη διαταραχή και κάθε άτομο είναι μοναδικό, είναι δύσκολο να δοθούν συστάσεις για όλους τους ενήλικες με ΔΕΠΥ. Ωστόσο, μερικές από αυτές τις προτάσεις μπορεί να βοηθήσουν:

ΠΗΓΕΣ

Centers for Disease Control and Prevention, 2021
«Μείζονα Κατάθλιψη με ΔΕΠΥ», Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής, 2006
«Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) Ενηλίκων - Διάγνωση και Θεραπεία» Mayo Clinic. 2023
Centers for Disease Control and Prevention, 2020
«Συμβουλές για την Αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ.» Psych Central, 2021