Odaklanma Sorunu Nedir? Nasıl Çözülür?

Odaklanma Sorunu Nedir? Nasıl Çözülür?

Terappin | Online Psikolog

Terappin Blog
01.11.2022 tarihinde oluşturdu.

Odaklanma sorunu, herhangi bir iş ile ilgilenirken iç ya da dış uyaranlardan etkilenip belirli bir süre boyunca kişinin dikkatini o işe verememesi halidir. Odaklanma sorunu yaşayan kişiler, zihinsel olarak çok kısa sürede konsantre olmaları gereken işten uzaklaşır ve bir daha da kolay kolay o işe kanalize olamazlar.

Odaklanma sorunu, çağımızın en büyük sorunlarının başında geliyor. Özellikle pandemi süreci ile birlikte en dikkatli, konsantrasyonu yüksek bireylerin dahi şikayetçi olduğu bu sorun; gün geçtikçe kişilerin gündemini daha da meşgul eder hale geldi. Peki, herkesi fazlasıyla rahatsız eden bu sorunu ne kadar tanıyoruz? Ona karşı önlemler alabilir miyiz, alabilirsek bunlar ne gibi önlemler olur? Böylesi önemli bir konuya yönelik detaylı bir yazı kaleme almak, bu dertten muzdarip olmuş herkesi bilgilendirerek daha bilinçli hale getirmek istedik. Bu yazımızda:

Odaklanma Sorunu Nedir?

Odaklanma Sorununa Neler Sebep Olur?

Odaklanma Sorununa Sebep Olan Sağlık Sorunları Var Mı?

Odaklanma Sorununun Belirtileri Nelerdir?

Odaklanma Sorununa Karşı Neler Yapabilirim?

Odak Sorunu için Profesyonel Yardım Ne Zaman Alınır?

Odak Sorunu Profesyonel Olarak Nasıl Teşhis Edilir?

sorularına cevap vererek odaklanma sorunu hakkında merak edilen tüm noktaları açıklığa kavuşturacağız. Odaklanma sorunu yaşayan, bu sorunu aşamayacağını düşünen ya da tüm çabalarına rağmen aşmakta zorlanan herkesi yazımızı okumaya davet ediyoruz!

Odaklanma Sorunu Nedir?

Odaklanma sorunu, herhangi bir iş ile ilgilenirken iç ya da dış uyaranlardan etkilenip belirli bir süre boyunca kişinin dikkatini o işe verememesi halidir. Odaklanma sorunu yaşayan kişiler, zihinsel olarak çok kısa sürede konsantre olmaları gereken işten uzaklaşır ve bir daha da kolay kolay o işe kanalize olamazlar. Örneğin, yapması gereken ödevleri olan bir öğrenci; bu ödevlerin başına otursa bile uzun süre onlarla haşır neşir olamadan tüm konsantrasyonunu yitirir. Aynı şekilde, iş yerinde tamamlaması gereken projelerin başına geçen bir çalışan; projeleri bitirmek bir yana, daha henüz işin başlangıcında odağını kaybederek sorumluluklarını yerine getiremez hale gelir. Bu ve benzeri örnekler, odaklanma sorununa işaret eder. Odaklanma sorununun altında, nörolojik veya psikolojik sebepler yatıyor olabilir. Bu sebepler kimi zaman tıbbi müdahale gerektirse de kimi zaman kişinin kendi kendine baş edebileceği şeyler de olabilmektedir.

Odaklanma Sorununa Neler Sebep Olur?

Odaklanma sorununa zemin hazırlayan çeşitli sebepler mevcuttur. Bu sebepleri şu şekilde sıralayabiliriz:

  1. Uykusuzluk: Neuropsychiatric Disease and Treatment isimli Amerikan tıp dergisinde 2007’de yayınlanan bir araştırma, uykusuzluğun yalnızca dikkat oranını değil; karar verme mekanizması, işleyen hafıza ve uzun süreli hafızayı da olumsuz etkilediğini gözler önüne serdi. Uykusuzluğun aynı zamanda vücutta kortizol üretimine yol açtığı, bunun da strese ve kan basıncında artışa sebep verdiği görüldü. Optimal seviyede bilişsel performans göstermek, konsantre olmakta güçlük çekmemek için iyi bir gece uykusu şart denebilir. Uykusuzluk problemi çekiyor ve bu problemi aşamıyorsanız, profesyonel bir yardım almanızda ve hormonal dengenizi kontrol ettirmenizde fayda var.
  2. Hormonal Dengesizlikler: Hemen bir önceki maddede bahsettiğimiz gibi, odak sorununun başlıca nedenlerinden uykusuzluğa hormonal dengesizlikler yol açabilmekte. Bu da aslında hormonal dengesizliklerin de odak sorunu üzerinde ciddi negatif etkileri olabileceği anlamına geliyor. Araştırmalar; östrojen, testosteron, progesteron ve tiroid hormonlarındaki dengesizliklerin vücuttaki tüm hormonal dengeleri alt üst ederek biliş, hafıza ve konsantrasyon vb. hem beyni hem de bedeni ilgilendiren süreçleri zora sokabiliyor. Az önce önermiştik, tekrar edelim. Hormonal dengesizlik şüphesine sahipseniz tıbbi destek almaktan kesinlikle çekinmeyin.
  3. Anksiyete ve Stres: Anksiyete, stres, korku gibi duygular ile boğuşan kimselerin; bu duygulardan kaynaklı olarak odak sorunu yaşayabildiği bilinmektedir. Bu gibi duyguları ara sıra yaşamak elbette normaldir ve herhangi bir tıbbi müdahale de gerektirmez; ancak sürekli olarak bu duyguların esiri olmak, hayat kalitenizi düşürmenin yanı sıra psikolojik bir rahatsızlığa sahip olduğunuza da işaret edebilir. Eğer bu duygular ile çok sık baş etmeye çalışıyorsanız, mutlaka psikolojik destek almalısınız.
  4. Vitamin Eksikliği: Özellikle B vitamini eksikliği, beyin sisi de dedğimiz odak sorununu tetikleyici güce sahiptir. Doktorunuzun kontrolünde, başta B vitamini olmak üzere vücudunuzun ihtiyaç duyduğu tüm vitaminleri edinmeye çalışmalısınız. Üstelik alacağınız bu vitamin takviyeleri, odaklanma sorununun yanı sıra beden sağlığınızın birçok noktasında olumlu etkiler yaratacaktır.
  5. Yeterli Miktarda Hareket Etmeme: Aslında yeterli miktarda hareket etmemeden kastımız, elbette düzenli egzersizden başkası değil. Hem beden hem ruh sağlığı için mutlak surette bir rutin haline getirilmesi istenen egzersizin odaklanma konusunda da yeri büyük. Odaklanma sorunu yaşıyorsanız, sporu hayatınızın bir parçası haline getirmelisiniz. Böylece, bu sorunun yanı sıra mevcutta var olan ya da yaşanabilecek pek çok sağlık sorununun da önüne geçmiş olursunuz.
  6. Açlık: Karın acıktığında, vücudun dengesi şaşar ve karın doyana dek de yerine gelmez. Odak sorunu yaşıyorsanız, acıkma ve yemek yiyecek zamanı yaratamama riskine karşı yanınızda daima atıştırmalık bir şeyler bulundurmalısınız. Açlığın yarattığı vücut dengesizliği odak sorununuzu tetikleyeceğinden, açlığın önüne her an geçebilecek gıda donanımına sahip olmanız gerekir.
  7. Medikal İlaç Kullanımı: Kimi medikal ilaçların yan etkilerinden biri de odaklanma sorunudur. Bu ilaçları kullanıyorsanız, odaklanma sorununuzun temelinde kullandığınız ilaçların olabileceğini bilmelisiniz:
  • Bazı kalp ilaçları
  • Bazı kemoterapi ilaçları
  • Antidepresanlar
  • Antikonvülsanlar
  • Mide asidini azaltan histamin H2 reseptör antagonistleri
  • Kortikosteroidler
  • Bazı nonsteroid antiinflamatuar ajanlar (NSAID)
  • Benzodiazepinler
  • Opioidler

Not: Herhangi bir ilaç kullanıyorsanız veya kullanmaya başlayacaksanız, odaklanma sorunu ile ilgili olarak mutlaka doktorunuz ile görüşün. Doktorunuzun bilgisi olmadan kesinlikle ilaç almayın/mevcuttaki ilacınızı içmeyi bırakmayın.

Odaklanma Sorununa Sebep Olan Sağlık Sorunları Var Mı?

Tabii ki evet. Bazı sağlık sorunları, odaklanmayı zorlaştırmada baş rolü oynar. Özellikle aşağıda sıralayacağımız sağlık sorunları ile karşı karşıyaysanız ve odaklanma sorunu yaşadığınızı düşünüyorsanız, muhtemelen haklısınız ve yine muhtemelen odaklanma sorununuzun temel nedenlerinden biri yaşadığınız sağlık sorununun ta kendisi:

  • Epilepsi
  • Insomnia
  • DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)
  • Alkol Kullanım Bozukluğu
  • Majör Depresif Bozukluk
  • Bipolar Bozukluk
  • Cushing Sendromu
  • Şizofreni
  • Bunama
  • MS (Multipl Skleroz)
  • Kronik Yorgunluk Sendromu
  • Sarsıntı

Odaklanma Sorununun Belirtileri Nelerdir?

Odaklanma sorunu, herkeste farklı şekilde ve farklı durumlarda tezahür eder. Odaklanma sorununa okul, iş gibi sorumluluk seviyesinin yüksek olduğu anlarda yakalanılabileceği gibi; boş zamanlarda hobiler ile ilgilenirken de yakalanılabilir. Sık sık karşılaşılan odaklanma sorunu belirtileri ise şunlardır:

  • Hareketsiz oturmakta zorlanma
  • Gündelik görevleri yerine getirmede zorluk çekme
  • Huzursuzluk hissine kapılma
  • Kaygı ve stres hissi
  • Odak yoksunluğu
  • Dikkat hataları yapma
  • Konsantrasyonu toparlamada zihinsel ve fiziksel enerjiden yoksun olma
  • Net düşünmede zorlanma
  • Kısa süre önce meydana gelen olayları dahi hatırlamakta güçlük çekme
  • Karmaşık görevleri yerine getirmede zorlanma ve hatta karmaşık görevleri yerine getirememe
  • Bir şeyleri sıkça kez kaybetmek
  • Bir şeyleri nereye koyduğunu hatırlamada güçlük çekmek
  • Bir şeyleri sürekli kaçırıyor olmak

Not: Tüm bu belirtiler, odaklanma sorununun yanı sıra ‘‘beyin sisi’’ olarak da adlandırılmaktadır. Beyin sisi kavramına rastladığınız takdirde, kastedilenin odaklanma sorunu olduğunu unutmayın.

Odaklanma Sorununa Karşı Neler Yapabilirim?

  • Odaklanma sorununuza karşılık, aşağıda sıralayacağımız tavsiyelere uyabilirsiniz:
  • Aldığınız ilaçların ve takviyelerin yan etkilerini kontrol edin. Bazı ilaçlar ve takviyeler kişinin odağını olumsuz yönde etkileyebilir. Böyle bir şüpheniz varsa, doğrudan doktorunuza başvurarak ortaklaşa çözümler üretebilirsiniz.
  • Vücudunuza iyi bakın. Sağlıklı beslenmek ve egzersiz yapmak hayatınızın rutin bir parçası haline gelmeli. Odak sorununun yanı sıra, bedensel ve ruhsal sağlığın selameti için beslenme düzeninizin sağlıklı besinlerden oluşması ve düzenli spor yapıyor olmak şarttır.
  • Şekerli atıştırmalıklar yerine meyveleri tercih edin ve şeker ihtiyacınızı buradan karşılayın. Şeker, kan şekerinin yükselip düşmesine yol açarak enerjinizin düşüşüne sebep verebilir. Meyve ise bu açıdan daha risksiz bir seçim olacaktır.
  • Beyninizi aktif tutacak aktivitelere yönelin. Örneğin bulmacalar ve sudoku bu konuda kişiye fazlasıyla yardımcı olur.
  • Ortamda dikkatinizi kötü etkileyen her ne var ise onu ortadan kaldırın. Mesela masınızın üstü çok mu dağınık? Bu dağınıklığı bir an önce giderin. Ya da telefonunuzun ışığı gelen bildirimlerden ötürü sürekli yanıp sönüyor mu? Bildirimleri kapatın ve onları görmemeye çalışın. Ayrıca slow müzikler dinlemek de dikkat seviyesini yükseltebilir. Müzik eşliğinde bir şeyler yapmayı seviyorsanız, bu seçeneği de değerlendirebilirsiniz.
  • Dikkatinizi kaybettiğinizde bunun farkına varın ve bu farkındalık ile yola devam edin. Dikkatinizi geri kazanmaya yönelik egzersizler hem dikkat kaybınıza hem de daha iyi konsantre olabilmenize yardım eder.
  • Planlı programlı çalışmaya özen gösterin. Kendinizi en iyi siz tanıyorsunuz; bu yüzden kendi planınızı kendiniz çıkarmalı, kendi programınızı kendiniz oluşturmalısınız. Örneğin, bir saat ders çalışıp bir saatin sonunda 10 dakikalık ara vereceğiniz bir zaman çizelgeniz olsun. Bu esnada meşgul olduğunuzu da etrafınızdakilere bildirin ki çizelge dışına çıkmak zorunda kalmadan işinize odaklanabilin.
  • Listeler hazırlayın. Bir şeyleri yazılı hale getirmek ve listelemek kesinlikle hedefe ulaşmada kişiye destek niteliğindedir. Bunun nedeni, yazılı belgelerin zihni dağıtmadan öncelikleri anlayabilme ve hatırlama kabiliyetine yardımcı olmasıdır.
  • Meditasyon yapın. Meditasyona karşı, özellikle son dönemdeki meditasyon çılgınlığından ötürü, bir önyargınız olabilir. Bu önyargıları kendi iyiliğiniz için bir kez dahi olsa bir kenara bırakın ve meditasyon yapmaya yönelin. Mesela farkındalık mediyastonu yapmak, tam da odak sorununu gidermede etkili olabilecek bir meditasyon etkinliğidir. Meditasyondan verim alabilmek ve ona inanabilmek için, bu işin ehli bir kimseye başvurmayı unutmayın.
  • Nefes egzersizleri yapın. Odaklanma sorununuzun baş gösterdiğini mi düşünmeye başladınız? Durun ve nefes egzersizlerine başvurun. Bu bir anlık durma hali, nefes egzersizi ile birleşince, odak sorununuza karşı etkili olacaktır.
  • Ara verin. Ara vermek, vakit kaybı değildir. Özellikle dikkati dağınık, odak sorunu yaşayan bir kimsenin ara vermesi; vakit kaybının aksine olası vakit kayıplarının karşısında iyi bir savunmadır. Konsantrasyonunuzun kaybolduğu anlarda elinizdeki iş her ne ise onu bırakıp ara verin.
  • Elinizdeki işi bırakın ve bir sonraki işe geçin. Odak sorununuzu yenebilmek için anlık işinizi bir kenara bırakıp sıradaki işe geçin. Sıradaki iş tamamlandıktan sonra az önce elinizde olan işe geri dönmeyi de unutmayın tabii.

Odak Sorunu için Profesyonel Yardım Ne Zaman Alınır?

Eğer kişisel çabalarınız sonuçsuz kalıyorsa, bu; odak sorununa yönelik kişisel çabanın ötesinde profesyonel yardım almanız gerektiğine işarettir. Odak sorunu, anında bir profesyonel müdahale gerekitirmemek ile birlikte, uzun süreli ve düzenli şekilde kişiyi rahatsız ediyor ve işinden alıkoyuyorsa profesyonel yardım kaçınılmazdır. Aşağıdaki semptomlar, profesyonel yardım gerektiren semptomlardır:

  • Uykuya dalmakta zorluk çekme
  • Alışılmadık bir yorgunluk hissi
  • Okulda ya da işte düşük performans gösterme
  • Genele kıyas ile daha kötüleşen unutkanlıklar

Bu semptomların yanı sıra, aşağıdaki semptomları yaşadığınız takdirde acilen doktorunuz ile görüşüp tıbbi bir müdahaleye tabi tutulmalısınız:

  • Bilinç kaybı
  • Nerede olduğunu anlayamama hali
  • Şiddetli baş ağrısı
  • Şiddetli göğüs ağrısı
  • Konuşma problemleri
  • Ani, anlaşılmaz hafıza kaybı
  • Vücudun belirli bir bölgesinde uyuşma ya da karıncalanma

Not: Aciliyet arz eden semptomların kalp krizi, felç vb. ciddi sağlık sorunlarının habercisi olabileceğini lütfen unutmayın ve bu semptomları ihmal etmeyin.

Odak Sorunu Profesyonel Olarak Nasıl Teşhis Edilir?

Odak sorunu teşhisi için birçok test gerekebilir. Öte yandan, teşhis koyma esnasında doktorunuz size mutlaka semptomlarınıza ve şikayetlerinize yönelik çeşitli sorular sorarak mevcut durumunuzu iyice kavramaya ve sağlık geçmişinizi öğrenmeye çabalayacaktır. Doktorunuz ile kuracağınız dürüst iletişim ve doktorunuzun önereceği testlerin sonuçları ile odak sorunu tedavisine yönelik ilk adım atılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Odaklanma sorunu, belirli bir süre konsantre olunması gereken herhangi bir şeye dikkat kesilememe ve bahsi geçen konsantrasyonu sağlayamama halidir. Odak sorunu yaşayan kişi, kendisine verilen sürede bitirmesi gereken işleri odaklanmada yaşadığı problemlerden kaynaklı olarak bitiremez, o süreyi olması gerektiği gibi kullanamaz. Sorumluluk gerektiren işlerin yanı sıra, sıradan ve boş vakitlerde de odak sorunu yaşanabilir. Öyle ki kişi sevdiği bir arkadaşı ile sevdiği bir aktivitede bulunurken dahi odaklanmada zorluk çekebilir.

Odaklanma sorununun ardından birden fazla sebep olabilir. Bu sebeplerin başlıcaları: Zihinsel veya fiziksel sağlık sorunları, stres, uykusuzluk, yetersiz/sağlıksız beslenme ve bazı ilaçların kullanımı olabilir.

Odaklanma sorunu, her zaman tıbbi müdahale gerektirmez; ancak bireysel çabalarından cevap alamayan kişi, pek tabii profesyonel yardım almayı düşünebilir ve hatta düşünmelidir de. Sürekli devam eden ve bir türlü sonu gelmeyen odaklanma sorunu, muhtemelen profesyonel yardımdan başka bir şekilde son bulmayacaktır.

Evet, sağlık sorunları ile odaklanma sorunu paralellik gösterir. Epilepsi, Insomnia, DEHB (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu), Alkol Kullanım Bozukluğu, Majör Depresif Bozukluk, Bipolar Bozukluk, Cushing Sendromu, Şizofreni, Bunama, MS (Multipl Skleroz), Kronik Yorgunluk Sendromu ve Sarsıntı gibi sağlık sorunları yaşıyorsanız; bu sağlık sorunları nedeni ile odak sorunu yaşıyor olmanız gayet normaldir.

Odağınızı nasıl artıracağınızı öğrenmek için, öncelikle odak sorununuzun arkasındaki sebebi açığa çıkarmak gerekir. Seçenekler, masanızı düzenlemekten profesyonel yardım almaya uzanabilir. Odak sorununa yol açan sebep ya da sebepleri belirledikten sonra sorunu gidermeye yönelik yapılabilecekleri incelemek daha mantıklı olacaktır.

Araştırmalar, odak sorununu gidermeye yardımcı besinlerin var olduğunu söylüyor. Omega 3, B1, B6, B12, B9 (folik asit olarak da bilinir), kolin, demir, iyot ve D vitamini bu besinlerin başında gelir. Bu besinler, odak sorununa iyi gelmenin yanı sıra düşünme performansını bile artırabilir. Besinlere dair daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu da belirtelim. Mevcut araştırmalar, bu besinlerin düşünme performansını artırıcı yönü başta olmak üzere odak sorunu üzerindeki etkilerine yönelik net yargılarda bulunmamız için yeterli değildir.

Yaş aldıkça odaklanma ve konsantrasyon güçleşebilir, odak sorunu riski de buna bağlı olarak artabilir; fakat bunlar önlenemeyecek durumlar değildir. Sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek, hormon dengesizlikleri ve ruhsal sağlık problemlerini tedavi ederek yaşa bağlı bilişsel gerilemeye yönelik tedbir alınabilir.

Aslında kitap okumak, hem rahatlamak hem de keyifli zaman geçirmek için etkili bir yoldur; ama insan bazen rahatlayıp keyif almak için okuduğu kitapta bir sayfa bile ilerleyemediğini, aynı cümleyi tekrar tekrar okuduğunu da fark edebilir ve bu durum kişiyi demoralize eder. Stres ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, genellikle okuma esnasında yaşanan odak sorununun temelindeki neden olarak görülür. Özellikle kitap okurken yaşadığınız odak sorununa yönelik profesyonel bir yardım almak, bu sorunun önüne geçmenin yanı sıra olası ruhsal rahatsızlıkların tedavisine başlanmasına da öncü olur.




200'den fazla uzman psikolog arasından sana en uygun psikolog ile istediğin yerden 7-24 online terapiye başlamak için hemen uygulamayı indir!