Akran Zorbalığı Nedir, Nasıl Başa Çıkılır? | Çocuğumu Nasıl Koruyabilirim?

Akran Zorbalığı Nedir, Nasıl Başa Çıkılır? | Çocuğumu Nasıl Koruyabilirim?

Terappin | Online Psikolog

Terappin Blog
22.09.2022 tarihinde oluşturdu.

Zorbalık, bir kişiye kasıtlı olarak zarar vermek için yapılan rıza dışı, saldırgan davranıştır. Ağırlıklı olarak çocuklar ve ergenlik çağındaki kişilerde görülürken, yetişkinlikler de görülme olasılığı bulunmaktadır. Güç dengesizliği yaratan bu durum, süreklilik arz ederek akran zorbalığına maruz kalan kişide ruhsal ve belki de fiziksel zararlara yol açabilir.

Akran Zorbalığı Nedir, Nasıl Başa Çıkılır? | Çocuğumu Nasıl Koruyabilirim?

Çocuklar birbirleri ile sıklıkla iletişim halindedir, karşılıklı şakalaşabilir ve bu şekilde eğlenebilirler. Bununla birlikte, bu şakalaşma tek taraflı ve incitici bir hal aldığında dostluk sınırı akran zorbalığı ile aşılmış olabilir. Akran zorbalığı, üzerinde durulması ve çözüme kavuşturulması gereken önemli bir konudur.

İncelemekte olduğunuz bu içerikte, akran zorbalığı ile ilgili şu sorulara cevap arayacağız:

Akran Zorbalığı Nedir?

Bir Çocuk Neden Zorbalık Yapar: Nedenleri Nelerdir?

Zorbalığın Türleri Nelerdir?

Çocuğumun Zorbalığa Uğradığını Nasıl Anlayabilirim: Belirtileri Nelerdir?

Zorbalığa Maruz Kalan Çocuklarda Görülebilecek Davranışlar Nelerdir?

Akran Zorbalığının Mağdur Çocuklar Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Akran Zorbalığı ile Nasıl Baş Edilir?

Mağdur Olan Çocuğun Ebeveyni Olarak Ne Yapmalısınız?

Zorba Olan Çocuğun Ebeveyni Olarak Ne Yapmalısınız?

Çocukluk Döneminde Akran Zorbalığına Maruz Kalan Yetişkinler Ne Yapabilir?

Sıkça Sorulan Sorular

Akran Zorbalığı Nedir?

Zorbalık, bir kişiye kasıtlı olarak zarar vermek için yapılan rıza dışı, saldırgan davranıştır. Ağırlıklı olarak çocuklar ve ergenlik çağındaki kişilerde görülürken, yetişkinlikte de görülme olasılığı bulunmaktadır. Güç dengesizliği yaratan bu durum, süreklilik arz ederek akran zorbalığına maruz kalan kişide ruhsal ve belki de fiziksel zararlara yol açabilir.

Bir Çocuk Neden Zorbalık Yapar: Nedenleri Nelerdir?

Özellikle ergenlik çağında zorbalık yapanların bir amacı da dikkat çekmek olabilir. O dönemde yaşıtlarına yaptıkları bu muameleyi popüler olmak veya istediklerini almak adına meşru görme eğilimleri vardır. Kendilerini daha güçlü ve önemli hissetmek de bu konuda geliştirdikleri bir motivasyon halini alabilir.

Zorbalık yapan kişilerin, seslerin sıklıkla yükseldiği ve herkesin sinirli olduğu aileler içinde yaşama olasılıkları bulunmaktadır. Öfkeli olmanın, çevresindekileri itip kakmanın ve bazen de isim takmanın normal karşılandığı bir ortamda yetişmiş olabilirler. Tam olarak bu nedenle akran zorbalığı yapanların, bunun incitici bir davranış olduğunu idrak etme ihtimalleri de daha zayıftır. Buna karşın bazıları da yaşattığı kötü hissiyatı umursamaz. Özellikle çocukların, kendilerine yapılmış zorbalık davranışını kopyalayarak uyguladıkları da görülmüştür.

Zorbalığın Türleri Nelerdir?

Hepimizin başına gelebilecek bu davranış biçimi, 6 farklı şekilde karşımıza çıkabilir:

Sözel Zorbalık:

Birine kasıtlı bir şekilde şekilde yaralayıcı şeyler söylemek veya tehdit etmektir.

  • İsim takmak
  • Alay etmek
  • Sataşmak
  • Zarar vermek, tehdit etmek
  • Uygunsuz yorum yapmak şeklinde görülebilir.

Fiziksel Zorbalık:

Kişilere veya eşyalara temas yoluyla zarar verilmesidir. Her türlü agresif tutumla gerçekleştirilebilecek bu tür, fiziksel zorbalık teşkil edebilir.

  • Birine vurmak, tekmelemek veya tükürmek
  • Çelme takmak veya itmek,
  • Birinin eşyalarını izinsiz şekilde almak veya kırmak
  • Kaba veya uygunsuz hareketlerde bulunmak

Sosyal Zorbalık:

Bu türde akran zorbalığı yapan kişi, karşı tarafın itibarını ve kurduğu insan ilişkilerini hedef alır.

  • Birini dışlamak,
  • Hakkında konuşmak veya asılsız bir söylenti çıkarmak,
  • Diğer insanların önünde utandırmak,
  • Başkalarına o kişi ile etkileşime girmemelerini veya arkadaşlık etmemelerini söylemek

Siber Zorbalık:

Hayatımıza teknoloji aracılığı ile girmiş bu kavram, çevrimiçi varlık gösterdiğimiz bir sosyal medya platformunda uygulanmaya çalışan baskının bir tanımı niteliğinde olabilir:

  • Rahatsız edici mesajlar/metinler
  • Sosyal medyada yapılan olumsuz, kaba yorumlar
  • Bir kişiyi incitmek veya utandırmak suretiyle onunla ilgili kişisel bilgileri başkalarına göndermek veya yayınlamak
  • Sohbet uygulamaları üzerinden birini tehdit etmek veya orada zorbalık yapmak

Cinsel Zorbalık:

Bir kişiye gösterilen rıza dışı her türlü cinsel muamele, bu doğrultuda kurulan iletişim bu kategoride değerlendirilebilir.

  • Müstehcen fotoğraflar, mesajlar veya videolar göndermek veya yayınlamak
  • Uygunsuz cinsel yorumlar, şakalar veya el hareketleri yapmak
  • Cinsel içerikli söylentiler yaymak
  • Birine cinsel birliktelik veya müstehcen fotoğraflar için baskı yapmak
  • El yordamıyla bedeni kavrama veya cinsel saikle dokunmak

Irkçı Zorbalık:

Etnik azınlıktaki bir kimsenin, varoluşundan ötürü gördüğü baskı türüdür. Bu durum, fiziksel zorbalık dahil olmak üzere birçok zorbalık türünü bir arada bulundurabilir. Kişinin ırkı dışında cinsel yönelimi, dini inancı, görünüşündeki belirgin farklılıklar da zorbalığa neden olabilmektedir. Ek olarak bu kişilerin daha yüksek oranda zorbalığa maruz kaldığı görülmektedir.

  • Birini ırkı nedeniyle küçümsemek, alay etmek veya korkutmak
  • Birinin ırkına ait tarihini değersizleştirmek,
  • Bir kişinin konuşmasını, giyimini veya adetlerini aşağılamak veya küçük düşürmek
  • Birinin dini pratiklerini veya kalıplaşmış kültürel uygulamalarını itibarsızlaştırmak

Çocuğumun Zorbalığa Uğradığını Nasıl Anlayabilirim: Belirtileri Nelerdir?

Okula Gitmekten Kaçınma:

Hepimizin işe veya okula gitmekte zorlandığı zamanlar olabilir. Ancak küçük çocuklarda fiziksel ağrı veya iyi hissetmeme bahaneleriyle sürekli şekilde okuldan kaçınmak, zorbalığa maruz kaldığına dair bir işaret olabilir.  Bir kişi gideceği yerde kendini güvende hissetmiyorsa, oraya gitmeyi arzulamaması doğaldır.

Kaygı:

Anksiyete, özellikle sosyal anksiyete zorbalığa uğramış çocuklarda çok sık görülen bir belirtidir. Okula gitmekten kaçınma, baş ve karın ağrısı bu konuda ipucu teşkil edebilir. Bunun nedeni, vücudunuzun sinir hücrelerinin sinyal göndermek için kullandığı bir nörotransmitter veya kimyasal olan serotoninin hem beyni hem de bağırsağı etkilemesidir. Düşük serotonin seviyeleri kaygı, baş ağrısı ve hassas bağırsak sendromu gibi bağırsak problemleriyle bağlantılıdır.

Depresyon:

Akran zorbalığı şüphesiz ki çocukların depresyona karşı daha kırılgan olabileceğini gösterir. Buna karşın çocuklardaki depresyon belirtileri yetişkinlere göre farklılık gösterebilir. Yetişkinlerde görülen depresyonda, kişiler genellikle üzgün ve bıkkın görünebilir. Çocukları ele aldığımızda ise onlarda daha çok öfke ve kızgınlık gözlemlenir. Ergenlikte görülen tipik öfkeli ruh hali de bunun bir parçasıdır. Buna karşın bu durum süreklilik arz ettiğinde, kayda değer kesin bir değişim olabileceğinden şüphe edilebilir.   

Davranış Değişiklikleri:

Çocuğunuz sosyal hayatında genel tutumlarına göre farklı davranırsa veya akademik performansında bir sebebe dayanmayan birtakım bir düşüş meydana gelirse, bu akran zorbalığına uğradığının işareti olabilir. Yaşanan konsantrasyon düşüklüğü, özgüven kaybı da ebeveynlerin gözlemlemesi ve tedbirli olmasını gerektiren yan unsurlardandır.

Akran zorbalığı ile mücadele eden çocuğun özgüveninin zedelenmesi oldukça olasıdır. Özgüvenini yeniden inşa etmek için, çocuklarınız üzerinde olumlu etkisi olan arkadaş grupları ile etkileşime girmesini tavsiye etmeniz onlar için de yararlı olacaktır. Farklı alanlarda faaliyet gösteren öğrenci kulüplerine, spora ve keyif alacakları aktivitelerin kurslarına katılmaları, güçlü dostluklar kurmalarına imkan sağlar.

Zorbalığa Maruz Kalan Çocuklarda Görülebilecek Davranışlar Nelerdir?

Çocukluk döneminde akran zorbalığına uğrayan yetişkinlerin depresyon, anksiyete bozukluğu ve antisosyal kişilik bozukluğu gibi psikolojik zorluklar olması muhtemeldir. Bununla beraber çocuklarda ve gençlerde görülebilecek davranış ve özellikler şu şekildedir:

  • Düşük özgüven
  • Yeme bozuklukları
  • Kabus görme, uyku bozuklukları yaşama
  • Sosyal aktivitelere karşı ilgi kaybı
  • Okula karşı ilgi kaybı
  • Öğrenmede, odaklanmada zorluk,
  • Devamsızlık problemi
  • Düşen not ortalaması
  • Okulu bırakma ihtimalinin yükselmesi
  • Kendine zarar verme ve intihar düşünceleri

.Akran Zorbalığının Mağdur Çocuklar Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Sosyal ve duygusal etki:

Akran zorbalığı ile düzenli şekilde muhatap olan çocuklar, genellikle hem duygusal hem de sosyal yönden kötü etkilenirler. Sadece arkadaş edinmekte zorlanmayıp, aynı zamanda sağlıklı dostlukları sürdürmeleri de zorlaşabilir.

Bu süreçteki etkilerden biri de düşük öz-benlik saygısı ile ilgilidir. Çocuklar, akran zorbalığı yapan diğer çocuklardan onları incitici şeyler duyduklarında, bunlara inanmaya başlayabilirler.

Akran zorbalığına maruz kalan kişiler yalnızlık, kızgınlık, çaresizlik gibi çok çeşitli duygular yaşamaya eğilimlidirler. Herhangi bir müdahale yapılmazsa yetişkinlikte bile etkileri görülebilecek bu durum, onlarda öğrenilmiş çaresizlik şeklinde adlandırdığımız kavramı geliştirebilir. Bunun sonucunda ise akran zorbalığına maruz kalan çocuk, yapabileceği hiçbir şey yokmuş gibi hissedebilir ve en sonunda denemeyi bırakır. Bu çaresizlik sürecinin depresyona dönmesi daha şiddetli bir hale gelebilir. Bu umutsuzluk duygusu onlarda çıkış yolu olmadığı inancını yaratır.

Fiziksel etki:

Fiziksel zorbalık sırasında meydana gelen çarpma ve morlukların yanısıra kaygıya bağlı ek rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir. Akran zorbalığına maruz kalan çocuklar genellikle kaygı problemi yaşarlar. Vücutta yaşanan bu stres duygusu daha sık hasta olmaya, ülsere ve bahsettiğimiz üzere kaygıya bağlı birçok sağlık sorunun yaşanmasına sebebiyet verebilir. Zorbalığa uğrayan çocuklar ayrıca karın ağrısı ve baş ağrısından şikayet edebilirler.  Yaşadıkları akran zorbalığı, egzama gibi önceden var olan diğer koşulları ağırlaştırabilir. Stresle şiddetlenen cilt rahatsızlıkları, mide sorunları ve kalp rahatsızlıklarının tümü, bir çocuk zorbalığa uğradığında daha da kötüleşir.

Okul hayatı üzerindeki etki:

Akran zorbalığı ile mücadele eden çocuklar, akademik olarak da zorluk yaşayabilirler. Bununla beraber okula gitmek istememelerinden ötürü devamsızlık problemi yaşamaları da olasıdır. Odaklanma problemi yaşamaları ve akademik başarılarında düşüş görülmesinin akran zorbalığının belirtilerinden biri olabileceğini belirtmiştik. Ek olarak, akademik başarıdaki düşüşün de çocuklarda stres düzeyini yükseltebileceğini belirtmeliyiz.

Aile hayatı üzerindeki etki:

Bir çocuğun akran zorbalığına maruz kalması halinde ebeveynleri ve kardeşlerinin de etkilenme ihtimali mevcuttur. Böyle bir durumla karşı karşıya kalan ebeveynler, kendilerini çaresiz ve güçsüz hissedebilirler.  Kendi sağlıkları ve huzurlarını etkileyecek şekilde takıntı haline getirebilir ve ebeveynlik konusunda kendilerini yetersiz hissedebilirler.

Akran Zorbalığı ile Nasıl Baş Edilir?

Akran zorbalığı yapan kişiler, diğer kişilerden tepki alarak kontrolü ve gücü ellerinde tutmaya çalışırlar. Bu tepkinin kaynağı zorbanın yaptığı kızdırıcı, küçültücü, tehditkar ve korkutucu eylemler olabilir.

Akran zorbalığına yapılabilecek ilk şey birinden yardım almaktır. Fiziksel zorbalığa ve tehditlere karşı savunmasız kalmak çocuğunuzu bu durumda daha kırılgan kılabilir. Bununla birlikte ilk etapta okuldaki yetkili birinden yardım alınması da önemlidir.

Zorbalık yapanların aldıkları tepkiden beslendiklerinden bahsetmiştik. Bu nedenle duygusal tepki göstermekten kaçınıp sakince iletişim kurmak kontrolün çocuğunuzun elinde kalmasını sağlayabilir. O anda imkanı varsa ortamdan uzaklaşması da zorbaya istediği tepkiyi vermesini engelleyebilir.

Teknoloji çağında özellikle 18 yaşın altındakilerin, siber zorbalığa karşı daha savunmasız kalabileceği söylenebilir. Çevrimiçi ortamlarda siber zorbalıkla karşılaşmak iyi bir tecrübe değildir. Buna karşın, böyle bir durumla karşılaşması halinde çocuğunuza o mesajların veya yorumların ekran görüntüsünü almasını söylemeniz, bir yere müracaat etme ihtimalinizde kanıt olarak duracaktır.

Mağdur Olan Çocuğun Ebeveyni Olarak Ne Yapmalısınız?

Akran zorbalığına uğrayan bir çocuğunun ebeveyninin yapması gereken en önemli şey, çocuklarının her zaman onlarla konuşabileceği, kötü muameleye maruz kaldıklarında utanmamaları veya mahcup olmamalarını bilmelerini sağlamaktır. Çocuğunuzla her gün düzenli şekilde her konudan konuşmak, ilgi alanlarından ve arkadaşlarından bahsetmek, böyle bir durumla karşılaştığında da sizinle daha rahat konuşmasını sağlayacaktır. Başvuracakları en az bir yetişkinin olması, akran zorbalığına karşı çocukların sahip olabileceği en güçlü koruma faktörlerindendir. Onlara inandığınızı ve herhangi bir zorbalığa karşı elinizden geleni yapacağınızı bilmeleri, bu konuda güvende hissetmelerine yardımcı olup onları rahatlatacaktır.

Böyle bir zorbalık duyumu aldığınızda mümkün olduğunca kısa sürede okul ile görüşmeniz de faydalı olacaktır. Böylece öğretmenler, bu konuda daha dikkatli şekilde çocuklara göz kulak olarak ve çeşitli pedagojik önlemler alarak çocukların daha güvende hissetmelerini sağlayabilirler. 

Çocuğun uzun süreli depresyon veya anksiyete belirtileri göstermesi veya akran zorbalığına dair bir şeyler duymanız halinde doktorunuza başvurmanız en iyisi olacaktır. Çocuk doktoru, çocuğunuzun fiziksel veya psikolojik bir sağlık ihtiyacı olması halinde başvuracağınız kişidir. Genel bir değerlendirme yaparak, sizi bu konuda başvurabileceğiniz başka kişilere yönlendirecektir.

Zorba Olan Çocuğun Ebeveyni Olarak Ne Yapmalısınız?

Çocuğunuzun etrafındaki diğer çocuklara akran zorbalığı yapma ihtimali varsa onunla konuşup bu soruların cevabını aramak iyi bir fikir olabilir:

Çocuğunuz başkalarına çeşitli isimler takıyor mu?

Çocuğunuz kilolu, zayıf, gözlüklü hatta sakin olması gibi çeşitli sebeplerle başka kişiler ile dalga geçiyor ve onlara kötü yorumlar yapıyor mu?

Kendi arkadaşları arasında veya sosyal medyada bir akranı hakkında kötü şekilde konuşuyor, yorum yapıyor hatta paylaşım yapıyor mu?

Bu soruların cevaplarını aramanız, karşı taraf için olduğu kadar sizin çocuğunuz için de önemlidir. Başkalarına kötü davranan biri, kendi için de acımasız olabilir ve bu etki alanındaki herkesi kötü etkileyebilir, belki de birtakım travmalara sebep olabilir. Bu nedenle böyle bir şüpheye sahip olmanız veya duyum almanız ihtimalinde muhakkak okuldaki yetkili danışmanla veya bir uzmanla görüşmeniz, olası bir yıpranmanın en az zararla atlatılmasını sağlayacaktır.

Ek olarak söyleyebileceğimiz son şey, onu zorlasa da disiplin cezası vermenizdir. Konu üzerinde yeterince durmamak, onun da bunu önemsememesine ve davranışlarına devam etmesine yol açabilir.

Çocukluk Döneminde Akran Zorbalığına Maruz Kalan Yetişkinler Ne Yapabilir?

Çocukluk döneminde akran zorbalığına maruz kaldığımızda ne kadar çaresiz ve güvensiz hissettiğimizi hatırlayabiliriz. Yapılan araştırmalar, çocukluk döneminde yaşadığımız akran zorbalığının travmatik olabileceğini ve yetişkinlikte de etkilerinin hissedilebileceğini hatta anksiyete bozukluklarına veya depresyona neden olabileceğini belirtiyor. Bu etkiler nedeniyle kendimizden şüphe duyabilir, çevremizdekilerle kaliteli dostluklar kurmakta zorlanabiliriz. Bunun nedeni ağırlıkla o mevzunun bir çözüme kavuşmamış olmasından ötürü gerçekleşebilir.

Geçmişte yapılmış akran zorbalığını kabul edin. Böyle bir durum ile karşılaşan kişiler genellikle akran zorbalığını görmezden gelmeye çalışırlar veya kendilerini suçlayarak utanç duygularına yenik düşerler ve o zamanki davranışlarını tekrar sorgulama eğiliminde olurlar.

Geçmişte yaşanan akran zorbalığı ile mücadele etmenin ilk yöntemi, onu kabul edip kişinin kendisinin bundan sorumlu olmadığının bilincinde olmasıdır. Kişinin, akran zorbalığı gösteren üzerinde bir kontrolünün olamayacağını bilmesi ve bu noktada pişmanlık yaşamaması, zor uygulanan önemli bir noktadır. Zorbalık yapan kişi sizde zayıf gördüğü bir yönünüz ile uğraşmış olabilir. Tam da bu nedenle kişinin kendine yıkıcı eleştirilerde bulunması da iyileşme sürecine engel olabilir. Bu noktada iyi yönlerinize odaklanmanız, süreci daha iyi yönetmenizi sağlayabilir.

Geçmişte yaşanan durumlar, iyileşmezse hayatın sonraki kısımlarına sirayet ederek kişiyi sürekli bir mağdur psikolojisine itebilir. Düşüncelerinizi, duygularınızı ve eylemlerinizi kontrol altına almaya çalışmak bu noktada kritiktir. Hayatımızı daha iyi bir ruh hali ile sürdürebilme ihtimalimizin bizim elimizde olduğunu unutmamalıyız.

Deneyimlediğimiz olumsuz olaylardan sonra iyileşmek, daha iyi bir mental sağlık adına önceliğimiz olmalıdır. Bu konuyu çözüme kavuşturmak için vaktimizi ayırıp bir uzmanla görüşmemiz iyileşmemizi kolaylaştıracaktır. Konuşacağınız uzman, yaşadığınız duyguları anlamlandırmanıza ve olumsuz akran zorbalığının üstesinden gelmenize ve kontrolü ele almanıza yardımcı olur. Yaşanan akran zorbalığı hakkında düşünmek zorlayıcı olsa da, günlük hayatımızı ve kendimize bakış açımızı etkilemesi nedeniyle yüzleşmemiz gereken bir konudur. Sabırlı bir şekilde duygularımızla yüzleşmemiz bize daha yapıcı ve daha sağlıklı bir bakış açısı kazandıracaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Akran zorbalığı, çocuklar veya gençler arası şakalaşmayı aşan ve bir taraf için incitici hale gelen, zarar verme kastı ile gösterilmiş davranışların genel adıdır. Farklı tiplerde incelenen zorbalık konusu, çocuklarda ağırlıklı olarak fiziksel ve sözlü olarak zarar verme şeklinde gerçekleşebilir. Teknoloji ile etkileşim yaşının düşmesi, çocukların elektronik cihazlar yoluyla siber zorbalığa maruz kalması ihtimalini artırır.

Çocuklar oldukça acımasız olabilirler. Fiziksel özelliklerinden dolayı aşağılama, itip, kakma, isim takma, sataşma gibi faaliyetler akran zorbalığı yapan çocuklarda görülebilecek hareketlerdendir.

Akran zorbalığı yapan çocukların, kendi ailelerinden gördükleri davranışları yansıtma ihtimalleri olasıdır. Bununla birlikte, çocuklar dikkat çekme, popüler olma ve üstünlük kurma isteğiyle de akran zorbalığı yapabilmektedir.




200'den fazla uzman psikolog arasından sana en uygun psikolog ile istediğin yerden 7-24 online terapiye başlamak için hemen uygulamayı indir!