Çocuklarda Depresyon Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Çocuklarda depresyon, çökkünlük veya huzursuzlukla birlikte ilgi kaybı ve günlük işlevlerde zorlanma yaratabilen bir duygu durum sorunudur. Çocuklar yaşadıklarını yetişkinler gibi anlatamayabilir. Bu nedenle belirtiler bazen öfke, içe kapanma, bedensel yakınmalar ya da okul başarısında düşüş şeklinde görülebilir.

Her üzüntü depresyon değildir. Değişimlerin haftalar boyunca sürmesi, çocuğun evde, okulda veya arkadaşlarıyla ilişkilerinde zorlanması değerlendirme ihtiyacını artırır. Depresyon tanısı tek bir davranışa ya da teste dayanmaz.

Çocuklarda Depresyon Nasıl Anlaşılır?

Süren mutsuzluk, kolay öfkelenme, eskiden sevilen etkinliklerden uzaklaşma, enerji azalması ve sosyal geri çekilme sık görülen işaretler arasındadır. Uyku ve iştah değişiklikleri, odaklanma güçlüğü, suçluluk ve değersizlik düşünceleri görülebilir.

Tek bir belirti depresyon tanısı koydurmaz. Benzer değişimler kaygı, yas, aile sorunları, fiziksel hastalıklar veya çocuklarda görülen psikolojik rahatsızlıklar ile ilişkili olabilir.

Çocuğun önceki haline göre değişimi, belirtilerin devam süresi ve işlevselliğe etkisi birlikte değerlendirilir. Depresyonda keyif kaybı, sinirlilik veya çökkünlük günlerin çoğunda sürebilir ve yaşamın birden fazla alanını etkileyebilir.

Çocuklarda Depresyon Belirtileri Yaşa Göre Değişir mi?

Çocuklarda depresyon belirtileri yaşa ve gelişim dönemine göre farklı biçimlerde görülebilir. Çocuğun kendini ifade etme şekli değiştikçe belirtilerin dışa yansıması da farklılaşabilir:

• Küçük çocuklarda: Sık ağlama, huzursuzluk, oyuna ilginin azalması, ebeveynden ayrılmak istememe, uyku sorunları veya bedensel yakınmalar görülebilir.
• Okul çağındaki çocuklarda: Arkadaşlardan uzaklaşma, derslere ilgisizlik, kendini eleştirme, okul başarısında düşüş ve davranış değişiklikleri öne çıkabilir.
• Ergenlerde: Yoğun sinirlilik, umutsuzluk, uyku düzeninin bozulması, yalnızlaşma, riskli davranışlar veya madde kullanımı görülebilir.

Çocukluk Depresyonu Neden Olur?

Tek bir neden yoktur. Genetik yatkınlık, mizaç, aile içi güçlükler, kayıp, kronik hastalık, okul değişikliği veya travmatik deneyimler birlikte rol oynayabilir. Sosyal dışlanma ve akran zorbalığı da riski artırabilir. Bu etkenlerden birinin bulunması çocuğun mutlaka depresyon yaşayacağı anlamına gelmez.

Çocuklarda Depresyon Nasıl Teşhis Edilir?

Değerlendirmede çocuk ve ebeveynle görüşülebilir. Belirtilerin başlangıcı, gelişim öyküsü, sağlık durumu ve işlevselliğe etkisi incelenir. Gerektiğinde öğretmenden bilgi alınır. Fiziksel muayene veya tetkikler tıbbi nedenleri araştırabilir. Ebeveynler görüşmeye son haftalarda fark ettikleri somut örneklerle hazırlanabilir.

Tek başına kullanılan ölçekler tanı koymaz. Uzman, kaygı, dikkat sorunları, travma, öğrenme güçlükleri veya bipolar bozukluk gibi başka olasılıkları da değerlendirir.

Çocukluk Depresyonu Okul Hayatını Nasıl Etkileyebilir?

Enerji ve odaklanma güçlüğü çocuğun derslere katılımını, ödev düzenini ve motivasyonunu etkileyebilir. Notlarda düşüş, okula gitmek istememe, sık devamsızlık veya arkadaşlardan uzaklaşma görülebilir. Ebeveyn, uzman ve okulun iş birliği yapması beklentilerin geçici olarak düzenlenmesini kolaylaştırabilir.

Çocuklarda Depresyon Tedavisi Nasıl Planlanır?

Çocuklarda depresyon tedavisi yaşa, belirtilerin yoğunluğuna, işlev kaybına, güvenlik riskine ve aile koşullarına göre planlanır. Psikoterapide bilişsel davranışçı yaklaşım, kişilerarası terapi veya aileyi içeren çalışmalar değerlendirilebilir. Oyun terapisi bazı küçük çocukların duygu ve deneyimlerini ifade etmesini destekleyebilir.

İlaç seçeneğini çocuk ve ergen psikiyatristi belirtiler, eşlik eden sorunlar, olası yararlar ve yan etkilerle birlikte değerlendirir. İlaç başlanırsa yakın takip gerekir. Doz değiştirme veya bırakma kararı ebeveyn tarafından tek başına verilmemelidir.

Uzman Notu: Çocuğa doğrudan kendine zarar verme veya ölüm düşüncesi olup olmadığını sormak bu düşünceleri oluşturmaz. Böyle bir riskten şüphelenildiğinde açık ve sakin biçimde sormak, güvenliği değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Depresyon Yaşayan Çocuğa Ebeveynler Nasıl Yaklaşmalı?

Depresyon belirtileri gösteren bir çocuğa yaklaşırken anlayışlı, sakin ve destekleyici bir tutum benimsemek önemlidir. Ebeveynlerin şu noktalara dikkat etmesi yardımcı olabilir:

• Çocuğun anlattıklarını küçümsemeden dinleyin ve hemen çözüm sunmak yerine ne yaşadığını anlamaya çalışın.
• Tembel, ilgisiz veya nankör gibi etiketlerden kaçının.
• Çocuğunuz konuşmak istemediğinde onu zorlamayın. Hazır olduğunda yanında olduğunuzu söyleyin.
• Güvendiği başka bir yetişkinle konuşmasına imkan tanıyın.
• Günlük sorumlulukları tamamen kaldırmak yerine beklentileri geçici olarak azaltın.
• Uyku, öğün ve okul düzenini destekleyen küçük ve uygulanabilir adımlar belirleyin.
• Yapamadıkları konusunda baskı kurmak yerine günlük düzenini korumasına yardımcı olun.
• Öğretmenleriyle iletişim kurarak okulda gözlenen değişimleri takip edin.
• Tedavi başladıysa uzmanla hangi değişimlerin izleneceğini konuşun.
• Belirtileri her gün sorgulamak yerine davranış, uyku ve sosyal ilişkilerdeki değişimleri not edin.

Ne Zaman Destek Alınmalıdır?

Şu durumlarda uzman değerlendirmesi alabilirsiniz:

• Belirtiler birkaç haftadır sürüyorsa.
• Ev, okul veya arkadaşlık ilişkileri belirgin biçimde etkileniyorsa.
• Çocuk sevdiği etkinliklerden uzaklaşıyorsa.
• Uyku, iştah veya davranışlarda önemli değişim varsa.
• Kendine zarar verme, ölüm ya da intihar düşüncelerinden söz ediyorsa.

Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi varsa çocuğu yalnız bırakmayın. 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sonuç

Çocukluk depresyonu yalnızca üzgün görünmekle sınırlı değildir. Sinirlilik, geri çekilme, bedensel yakınmalar ve okul sorunları da görülebilir. Belirtilerin süresini ve farklı yaşam alanlarındaki etkisini izlemek ebeveynin kararını kolaylaştırır.

Çocuğunuzdaki değişimler sürüyorsa değerlendirmeyi ertelemeyin. Uygun destek planı çocuğun yaşına, ihtiyaçlarına ve aile koşullarına göre oluşturulabilir.